Jacques Lacan’ın Ayna Teorisi

Jacques Lacan’ın Ayna Teorisi

Jacques Lacan tarafından ortaya atılan Ayna teorisi yaşamın 6 ve 18 aylık gelişim sürecini ele almaktadır. Lacan kuramı; gerçek dönem, imgesel ve simgesel evre olmak üzere üç evreden oluşur. 

Lacan ayna evresinden önceki dönemi 0 noktası olarak adlandırır. Bu dönem bebeğin daha dünyaya gelmediği yani anne karnında olduğu dönemden başlamaktadır. Lacan, bu döneme gerçek düzlem demiştir. Bebeğin bu noktadaki benliği katıksızdır. Lacan bebeğin dünyaya eksik bir şekilde geldiğini ve kendisini annesiyle tamamladığını söyler. Bebek ya kendisini annesinin bir parçası olarak görür ya da annesini onun bir parçası olarak görür. Kendi varlığını annesinin varlığıyla tanımlar. Lacan bebeğin benlik imgesinden önce dünyaya geldiğini yani tamamlanmamış olarak dünyaya geldiğini söyler. Dünyada gördüğü ilk benlik imgesi ise annesidir. Bebek annenin imgesiyle kendisini tamamlar ve anneye bağımlı bir halde olur. Bu yüzden bebek için bu dönemde sadece ben veya biz vardır.

Lacan bebeğin altı aylıkken ayna karşısında kendi imgesi ile karşılaştığını söyler. Bebek ayna evresinde ben kavramıyla karşılaşır. Bebek aynada gördüğü yansıma ile özdeşim kurar. Bebek de sudaki kendi görüntüsüne aşık olan Narkissosa gibi aynadaki kendi görüntüsüne hayran olur. Ayna karşısında kendi yansımasıyla karşılaşan bebek öteki ve ben arasında ayrım yapmaya başlar. Bebek için artık bir benlik imgesi ortaya çıkmıştır. Yani artık kendisini tanımlamak için anne nesnesine ihtiyacı yoktur. Bu yüzden Lacan bu dönemde bebeğin nesneden ayrılmaya başladığını söyler. Ayna evresinden önceki süreçte 0 noktasında olan bebek, bu evrede 1’e yükselir. Lacan bebeğin aynada kendisiyle ilk karşılaşmasına imgesel evre demiştir. Bu İmgesel evrede bebek ötekinden yani annenin varlığından farklı olduğunu anlar. Bebek için iki tane öteki kavramı vardır. Bu ötekiler küçük öteki ve büyük ötekiler olarak adlandırılır. İmgesel evredeki ötekiler yani bebeğin ilk fark ettiği küçük ötekidir.  

Simgesel evrede ise bebeğin imgesel evrede oluşturduğu benlik imgesi yıkılır. Bebek bu dönemde, dış dünyadaki ötekilerle ilişki kurmaya başlaması üzerine imgesel evrede kurduğu benliğin ötesine geçer.  Bebek burada diğer ötekilere yönelir. Simgesel evrede kültürel, toplumsal yapının, sosyal normların ve dilin etkisi görülür. Büyük ötekiler bebeğin doğumundan önce ebeveynler arasında gerçekleşen konuşmalardan, istek ve arzulardan başlar. Bebeğin bilinçdışı yapısı ötekiler tarafından oluşur. Öteki bebeğin varlığını oluşturmaya başlar.

Psikolog Halime ÇİÇEK

KAYNAKÇA

Tuzgöl, K. (2018). Lacanyen Psikanalitik Kuram ve Öznenin Konumu. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 1(1), 41-53.

Akpınar, E. Leyla Erbil’in Mektup Aşkları Romanında Aşkın Ayna Kuramına Göre İncelenmesi.