Mesafeli Kendindelik

Mesafeli Kendindelik

Mesafeli kendindelik (detached mindfulness, DM) ilk kez Wells ve Matthews tarafından ele alınmıştır. Bu kavram bireyin kendi düşüncesine dair nasıl bir tutum içerisinde olduğu ile ilgilenir. DM içsel temsillere herhangi bir yanıt vermeden, onlar üzerinde bir kontrol girişiminde bulunmadan ve baskı kurmadan tüm bu süreçlerin farkında olabilme halidir.

Kişi burada zihninden geçen düşüncelere kaygı ve endişe gibi hislerle yanıt vermeyi seçmeyerek ve herhangi bir reaksiyonda bulunmayarak bu düşüncelerin onun zihninde birer içsel temsilcileri olduğu bilgisiyle kendi alanında yer kaplamasına izin verir. Bu içsel temsilcilere ve zihinsel süreçlere alan açmak tüm bu olup bitenleri var olan hali ile kabul edebilmek adına çok önemlidir.

Mesafeli kendindelik kavramı tıpkı adı gibi iki özelliğe vurgu yapar. İlki kendindeliktir. Kendindelik kavramı, düşünce ve inanç gibi içsel temsilcilere kitlenmeden dikkati daha çok metakognitif farkındalığa doğru odaklar.

Mesafelilik terimi ise kişinin düşünce ve inanç gibi içsel olaylara tepkisel yaklaşmadan geride durabilmesiyle yani mesafe alabilmesiyle ilgilidir. Burada birey bu içsel olaylara alternatif olarak değerlendirmelerde bulunmaz ve başa çıkma girişimleri şeklinde cevaplar vermez. Mesafelilik aynı zamanda kişinin düşünce ve inanç gibi içsel temsilcileri kendinden ayrı tutmasıyla ilgilidir. Yani birey burada kendiliğini içsel temsilcilerden ayrı olarak tutar. Kişi böylece bu içsel temsilcilerin bir gözlemcisi haline gelir.

Mesafeli kendindeliğin amacı içsel temsilcileri ile olan deneyimlerini sağlıklı bir şekilde nesne modundan metakognitif moda çekmektir. Böylece birey kendi düşünce ve inanç gibi içsel temsilcileri hakkındaki düşüncelerini daha sağlıklı ve objektif olarak değerlendirme fırsatına sahip olur. Burada istenen bireyin endişesi üzerine yoğunlaşmasını, ruminasyon ve tekrarlayıcı düşünce paternlerini devam ettirmeyi engellemektir.

Mesafeli kendindelik çok kısaca hiçbir şey yapma stratejisi ile ilgilenir. Bu yaklaşım düşünceler ve hisler ile oldukça meşgul olan bilişsel dikkat sendromunun bir antitezidir. Bu deneyim aynı zamanda kişinin benliğine dair algısı ile bilinç içeriğini bir tutmamayı ve ayrı iki durum olarak ele almayla ilgilenir. Kişi böylece bu deneyimli oldukça anlamlı, derin ve engin bir şekilde tecrübe etmiş olur.

Psikolog Elifnur YEŞİLTAŞ

Kaynakça

Akpunar, B. (2011). BİLİŞ VE ÜSTBİLİŞ (METABİLİŞ) KAVRAMLARININ ZİHİN FELSEFESİ AÇISINDAN ANALİZİ. Electronic Turkish Studies, 6(4).

Kring, A., Johnson, S., Davison, G., Neale, J. (2019). Anormal Psikoloji (12. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık

Tosun, A., & Irak, M. (2008). Üstbiliş Ölçeği-30’un Türkçe Uyarlaması, Geçerliği, Güvenirliği, Kaygı ve Obsesif-Kompülsif Belirtilerle İlişkisi. Turk Psikiyatri Dergisi, 19(1).

Wells, A. (2021). Anksiyete ve Depresyonda Metakognitif Terapi (2 Baskı). İstanbul: Litera Yayıncılık