Öğrenilmiş Çaresizlik

Öğrenilmiş Çaresizlik-istanbul psikolog,online terapi

            Öğrenilmiş çaresizlik kavramı ilk olarak Martin Seligman tarafından yapılan bir deneyle ortaya çıkmıştır. Seligman bu deneyde 24 köpeği üç ayrı gruba ayırdı. İlk gruptaki köpeklere “kaçış grubu” adını verdi. Bu köpeklere beyaz bir kabinde yatarlarken zararsız bir elektrik şoku uyguladı. Köpekler kabinde bulunan bir düğmeye basarak şoku kesebiliyorlardı. Köpekler birkaç denemeden sonra bu düğmeyi öğrendiler ve gittikçe daha kısa sürede düğmeye bastılar. Eğer 30 saniye içinde düğmeye basmazlarsa da şok kesiliyordu. İkinci gruba “boyunduruk grubu” adı verildi. Aynı işlem bu köpeklere de uygulandı fakat düğmeye bastıklarında şok kesilmiyordu. Bu yüzden bir noktadan sonra köpekler düğmeye basmaktan vazgeçti. Son grup “kontrol grubu” olarak adlandırıldı ve herhangi bir şoka maruz kalmadılar. 24 saat sonra kısa bir çitle ikiye ayrılmış bir alanda tüm köpeklere 10 kez şok verildi ve 10 denemenin birinde karşı tarafa atlamaları beklendi. Kaçış grubu ve kontrol grubu aynı başarıyı gösterirken boyunduruk grubundaki 8 köpekten 6’sı 10 denemeden sonra bile karşı tarafa geçemiyordu. Bir hafta sonra tekrar aynı deney yapıldı ve sonuç hâlâ aynıydı. Deneyin sonuçlarından yola çıkarak boyunduruk grubundaki köpeklerin çaresizliği öğrendiklerine ve başına gelenler konusunda bir şey yapmadıkları görüldü. beşiktaş psikolog

            Bu deneyden sonra 1967 yılında öğrenilmiş çaresizlik, bir organizmanın olumsuz durumlar karşısında bu olumsuz durumu kontrol edebileceği halde hiçbir şey yapmaması ve durumu kabul etmesi olarak tanımlanmıştır. Daha sonrasında birçok hayvanlarda da benzer deneyler yapılmış ve yakın sonuçlara ulaşılmıştır. Öğrenilmiş çaresizlik, bu deneyler sonrasında insanlarda da gözlemlenmiş ve aynı şekilde insanlarda da hayvanlarda görüldüğü gibi görülmüştür. İnsanlarda görülme şekli ise basit bir işte bile yapamayacağını hissetme düşüncesi, hayallerine ve hedeflerine ulaşamayacağı düşüncesi ve bu yüzden bunlarla ilgili bir çaba göstermeme şeklinde gözükür. şişli terapi

            Öğrenilmiş çaresizlik, genelde çocukluktan başlayan bir süreçtir. Çocuk ebeveynleri tarafından ihtiyaçlarının yeterli düzeyde karşılamaması sonucu stres yaratıcı durumların altından kalkamayacağını düşünebilir. Bu yüzden de yetişkinliğinde bu durumları kendine örnek göstererek “ne yapsam da olmayacak” düşüncesine varır. Bu düşünce biçimi tekrara düşer ve kişi karşılaştığı her olayda kendini çaresiz hisseder. mecidiyeköy psikolog

            Öğrenilmiş çaresizliğe sahip kişide temel görülen sorun özgüven eksikliğidir. Kişi, yapması gereken işlerini yapmakta zorlanır ve motive olamaz. Genel olarak bir başaramama düşüncesi hakimdir. Değişimlere ayak uyduramaz ve bir içe çekilme davranışı görülür. Kişi bu süreçte kendine yabancılaşabilir, bunun sebebi de kişide bulunan amaçsızlık halidir. Bu gibi kişiyi rahatsızlığa sürükleyecek davranışlar ve düşünceler depresyon gibi duygudurum bozukluklarına ya da sosyal anksiyete gibi rahatsızlıklara yol açabilir.

            Öğrenilmiş çaresizliği yenmek için kişinin yapabileceği şeylerden biri denemekten vazgeçmemektir. Olumsuz durumları içselleştirmemeleri gerekir. Ama çoğu çaresiz kişi bunları tek başına yapmakta zorlanırlar. Bu yüzden bu kişilerin çevresi destekleyici olmalıdır. Her şeyden çok kişinin yakınlarına iş düşer. Kişinin kaybettiği motivasyonu ve özgüveni tekrar sağlaması için yaptığı işlerin takdir edilmesi gerekir. Bu kişilere karşı suçlayıcı eleştirilerden kaçınılmalıdır. Kişiyi değişime inandırmak gerekir. Eğer kişinin çaresizliği daha ileri bir boyuttaysa bu desteği bir klinik psikolog yardımıyla almalıdır. Çevresinin desteği yeterli olmayacaktır. Terapistin uyguladığı destekleyici terapi, kişiye bir vizyon kazandıracak ve rahatsızlığının tedavisinde önemli bir rol oynayacaktır.

Öğrenilmiş çaresizlik için en çok kullanılan psikolojik testler

SCL-90 Ruhsal Belirtiler Tarama Testi 

MMPI Kişilik Envanteri

Online ve Yüz Yüze Uzman Klinik Psikolog Kadromuz için Tıklayın

 Ücretsiz/Uygun Psikoterapi için Tıklayın

Ücretsiz Terapi için Tıklayın

• Ebubekir Toptaş

Referanslar

1. Coşkun Can Aktan, Serdar Yay (2016). Öğrenilmiş Çaresizlik ve Değişime Karşı Pasif Direnç. Sosyal ve Beşeri Bilimleri Dergisi, Cilt 8 Sayı 2.
2. Gülşen Büyükşahin Çevik, Hakan Mehmet Gündoğdu (2015). Stres, Umutsuzluk ve Annelerin Öğrenilmiş Çaresizliğinin Ergenlerin Öğrenilmiş Çaresizliğini Yordama Düzeyleri. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.

Öğrenilmiş Çaresizlik,duygudurum bozuklukları,sosyal anksiyete