Yansıtmalı Özdeşim Yansıtmalı özdeşim Melanie Klein tarafından geliştirilmiş bir savunma mekanizmasıdır. Melanie Klein yansıtmalı özdeşim kavramını kendi nesne ilişkileri kuramında paranoid şizoid kon...
Yansıtmalı Özdeşim
Yansıtmalı özdeşim Melanie Klein tarafından geliştirilmiş bir savunma mekanizmasıdır. Melanie Klein yansıtmalı özdeşim kavramını kendi nesne ilişkileri kuramında paranoid şizoid konum üzerinde çalışırken keşfetmiştir. Klein’a göre bebek yaşamının ilk üç ayında sağlıklı bir gelişim gösterebilmesi için paranoid şizoid konumdan geçer. Fakat bu süre uzar ve süreç içerisinde aksamalar meydana gelirse yani kişi paranoid şizoid konumdan geçemezse kişide psikoz ve nevroz ortaya çıkabilir. Klein bu konumda fiksasyona uğrayan danışanlarının yansıtmalı özdeşim savunma mekanizmasını kullandıklarını keşfetmiştir.
Yansıtmalı Özdeşim Nedir
Yansıtmalı özdeşim ilkel bir savunma mekanizmasıdır. Yansıtma ve içe atım mekanizmalarının bileşenlerinden oluşmaktadır. Bu savunma mekanizmasına hayatın birçok alanında karşılaşmak mümkündür. Kişiler arası ilişkilerde, psikoterapi seansında ve diğer birçok sosyal alanlarda ortaya çıkmaktadır. Bizler Klein’a göre ilk yansıtmalı özdeşimi bebeklikte kullanırız. Bebek memeyi ısırma, ona hükmetme gibi hislerini anneye aktarır, annenin de buna uygun cevaplar(saldırganca) vermesini sağlamaya çalışır. Bu durumda yansıtmalı özdeşim gerçekleşmiş olur. Klein’a göre bebeğin burada temel amacı kötü yönlerden kurtulmaktan ve karşıdaki kişiye zarar vermekten çok anneye hükmetme, kontrol etme amacı taşımaktadır.
Yansıtma, bireyin kendi içinde kabul edemediği, suçluluk veya kaygı uyandıran arzu, dürtü, öfke ya da cinsel eğilimlerini bilinçdışı bir mekanizmayla bir başka insana atfetmesi ve dışsallaştırmasıdır.
- Çalışma Mekanizması: Temelinde bastırma (repression) mekanizması yatar. İçsel olarak tehdit edici olan çatışmalı duygu kendilikten koparılarak bir ötekine aktarılır.
- Klinik Örnek: Kendi içinde yoğun düşmanlık ve öfke barındıran ancak bunu kendine itiraf edemeyen bir kişi, çevresindeki insanların kendisine karşı son derece saldırgan ve düşmanca olduğunu iddia edebilir.
- Özelliği: Yansıtmada benlik sınırları korunur. Kişi, yansıttığı duygunun kendisinde var olduğuna dair tüm duygusal farkındalığı kaybeder ve karşı taraftaki kişiyi bu duygu doğrultusunda kontrol etmeye veya değiştirmeye çalışmaz.
Yansıtmalı Özdeşim’in Bileşenleri Yansıtma ve İçe Atım
Yansıtma, içsel olan durumun dışarıdan geliyormuş gibi yanlış anlaşıldığı bir savunma düzeneğidir. Günlük hayatımızda yansıtma, kişiler arası ilişkilerde empati kurmamıza yardımcı olur. Bu mekanizmanın aşırı çarpıtıldığı durumlarda ise tehlikeli boyutta yanlış anlaşılmalar söz konusu olabilir. Bu savunma mekanizmasının fazla kullanılması paranoid nitelikler taşıyan bir rahatsızlığın gelişmesine neden olabilir.
İçe atım savunma mekanizması ise dışsal olan bir durumun içsel kaynaklardan geldiği üzerinde bir yanılsamaya neden olmaktadır. Bu mekanizma bireylerin özdeşim kurmasına yardımcı olur. Sağlıklı olarak kullanıldığında kişinin kimlik oluşumuna katkı sağlar. Bu mekanizmanın çok fazla kullanılması patolojik rahatsızlıklara neden olabilir. Patolojik şekilde içe atmanın kullanılması kötü, saldırgan nesne ile (örneğin saldırganla) özdeşleme gibi durumları ortaya çıkartabilir. Korkulan durumlarda özne kendisine zarar veren ve suistimal eden nesnenin niteliklerini benimseyerek yaşadığı korku ile başa çıkmaktadır. Böyle bir durumda kişinin bu savunma mekanizmasını kullanmasının nedeni bilinçdışında “ben güçlüyüm, ben kurban değilim, çaresiz ve zavallı değilim” gibi düşüncelerdir. Kişi bu durum karşısında nesneyi içe katarak sadist, öfkeli ve agresif davranışlar gösterebilir.
Yansıtmalı özdeşimde ise kişi kendi parçasını karşı tarafta varmışçasına nesneye yansıtır ve sonrasında nesnenin de yansıtılan parçayı doğrulaması yönünde baskı uygular ve manipüle eder. Böylece kişi nesneden gelen yanıtı da içselleştirerek bu döngüyü tamamlamış olur. Bu savunma mekanizması psikotik rahatsızlığa sahip kişilerde, manik ve depresif bozukluklarda, borderline kişilik örgütlenmesinde ve nevrotik kişilerde sıkça karşımıza çıkmaktadır.
Tedavi Olarak Yansıtmalı Özdeşimin Kullanımı
Yansıtmalı özdeşimde savunma mekanizmasını terapist danışan çerçevesince ele alan Bion bu mekanizmayı tedaviye hizmet etmek amacıyla kullanmıştır. Danışan günlük hayatında devamlı olarak uyguladığı kendi kötü parçalarını terapi odasında bu sefer terapistine yansıtır ve ondan uzaklaşma çabasına girer. Tedavi noktasında terapist, danışan ile ilişkisinde onun kötü parçalarının yansıtılması için bir araç işlevi olduğunu görmektedir. Bu yüzden terapist yansıtılanları direnç göstermeden içine alır, kabul eder, içinde tutar ve değiştirdikten sonra dışarı verir. Böylece danışanın kendi yansıtmalarını değişmiş, dönüşmüş ve işlenmiş biçimlerde yeniden içine almasını sağlamış olur. Bion’un yaklaşımının önemi, insan ilişkilerinde son derece önemli bir rol oynayan yansıtmalı özdeşimlerin tanınması, fark edilmesi ve gerektiğinde düzeltilmesi için yol gösterici nitelikte olmasıdır.
Yansıtmalı Özdeşim (Projective Identification) Nedir?
İlk olarak Melanie Klein tarafından tanımlanan yansıtmalı özdeşim, klasik yansıtmaya kıyasla çok daha ilkel, karmaşık ve kişilerarası boyutu olan bir savunma mekanizmasıdır.
- Çalışma Mekanizması: Temelinde bastırma değil, bölme (splitting) mekanizması yatar. Birey (özellikle borderline veya ağır kişilik patolojisinde), kendiliğinin ya da içsel nesnesinin katlanamadığı, tehditkar parçalarını (öfke, nefret, kıskançlık, değersizlik vb.) böler ve karşı tarafa yansıtır.
- İlişkisel Baskı ve Kontrol: Klasik yansıtmanın aksine, yansıtmalı özdeşimde kişi yansıttığı parçayla temasını tamamen kesmez; yansıttığı parçadan korktuğu için karşı taraftaki nesneyi yoğun şekilde denetim ve kontrol altında tutma ihtiyacı duyar.
- Alıcı Üzerindeki Etki: Yansıtan birey, sergilediği tutum, örtük davranışlar ve kışkırtmalarla, yansıttığı duyguyu karşısındaki kişiye (örneğin terapiste veya eşine) gerçekten hissettirir ve yaşatır.
3. İkisi Arasındaki Temel Farklar
| Özellik | Yansıtma (Projection) | Yansıtmalı Özdeşim (Projective Identification) |
|---|---|---|
| Gelişimsel Düzey | Üst düzey / Nevrotik | Alt düzey / İlkel (Borderline/Psikotik) |
| Kökendeki Savunma | Bastırma (Repression) | Bölme (Splitting) |
| Benlik Sınırları | Korunur (Kendilik ve öteki ayrımı nettir) | Bulanıklaşır (İçsel ile dışsal karışır) |
| Duygusal Temas | Yansıtılan dürtü ile bağ kesilir | Yansıtılan parçayla temas ve kontrol sürer |
| Karşı Tarafın Durumu | Karşı taraf durumdan psikolojik olarak etkilenmeyebilir | Karşı taraf yansıtılan duyguyu bünyesinde hissedip eyleme vurabilir |
Kaynakça
Göka, E., Yüksel, F. V., & Göral, F. S. (2006). İnsan ilişkilerinde yansıtmalı özdeşim. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(1), 46-54.
Mcwilliams, N. (2020). Psikanalitik Tanı (2. Baskı). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları
Spillius, E., Shaughnessy, E. (2017). Yansıtmalı Özdeşim Bir Kavramın Kaderi (1. Baskı). Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları
Psikohelp
Psikohelp Editör Ekibi
Psikohelp ekibi tarafından hazırlanmıştır.
Bu Konu İle İlgili Uzmanlar
Kişilik Bozuklukları konusunda size yardımcı olabilecek uzmanlarımız
Haşim BELTEN
Klinik Psikolog
Zahide BELTEN
Klinik Psikolog
Şenay DERELİ KÜÇÜKARDA
Klinik Psikolog
İlgili Psikolojik Testler
Makalenin konusu ile eşleşen aktif testleri inceleyin.
Yorumlar (0)
Düşüncelerinizi paylaşın ve diğer okuyucularla etkileşime geçin
Yorum Yapın
Henüz yorum yapılmamış
İlk yorumu yapan siz olun!