Geriatrik Depresyon Ölçeği - GDS

Geriatrik Depresyon Ölçeği (GDS), yaşlı bireylerde depresyonu tespit etmek için geliştirilmiş, kişinin kendi kendini değerlendirdiği bir tarama aracıdır (Yesavage ve ark., 1983).

GDS, Jerome A. Yesavage ve arkadaşları tarafından 1982 yılında geliştirilmiştir.

GDS’nin amacı, yaşlı bireylerde depresyon belirtilerini erken dönemde taramak ve değerlendirmektir. Klinik tanıya yardımcı bir araç olarak kullanılır.

Orijinal form: 30 madde (GDS-30) Kısa form: 15 madde (GDS-15) Her iki form da yaygın olarak kullanılmaktadır.

Katılımcı sorulara “Evet / Hayır” şeklinde cevap verir Sorular, kişinin son zamanlardaki duygu durumunu değerlendirir Yaşlı bireyler için anlaşılır ve basit şekilde hazırlanmıştır

GDS-30: yaklaşık 10–15 dakika GDS-15: yaklaşık 5–7 dakika

Depresyonu işaret eden cevaplar 1 puan olarak değerlendirilir Toplam puan depresyon düzeyini gösterir GDS-30 için genel yorum: 0–9: Normal 10–19: Hafif depresyon 20–30: Şiddetli depresyon

GDS, yaşlı bireylerde: Depresif duygu durum Yaşamdan zevk alamama Enerji kaybı Umutsuzluk gibi belirtileri değerlendirir.

Hayır. GDS tanı koymaz; depresyon belirtilerini tarayan bir araçtır. Kesin tanı için klinik değerlendirme gereklidir.

Yaşlı bireylerde depresyon sıklıkla gözden kaçtığı için erken taramada çok önemlidir Fiziksel hastalıklardan bağımsız olarak psikolojik durumu değerlendirmeye yardımcı olur Klinik ve araştırma alanlarında yaygın olarak kullanılır

Yaşlı psikiyatrisi ve genel tıp pratiğinde kullanılan 3 farklı depresyon ölçeğinin puanlaması, anlamı, diğer testlerle ilişkisi ile geçerlilik ve güvenilirlik durumları aşağıda özetlenmiştir: 1. Geriatrik Depresyon Ölçeği (GDÖ) Puan Aralıkları ve Anlamı: 30 soruluk bu testte hastanın yanıtlarına göre her depresif duruma 1 puan verilir. Elde edilen toplam puan 0-11 arasında ise depresyon olmadığına, 11-14 puan arası olası depresyona, 14 ve üzeri puan ise kesin depresyona işaret eder. Ölçeği farklı değerlendiren analizlere göre ise 0-14 puan minör depresyon, 14-30 puan arası major depresyon olarak sınıflandırılmaktadır. Kesme (eşik) noktası 13-14 puan alındığında ölçeğin depresyonu saptama duyarlılığı %90, özgüllüğü ise %97 olmaktadır. Tespit, Tavsiye ve Diğer Testlerle İlişkisi: 60 yaş ve üzeri, orta veya ağır demansı (bunama) olmayan bireylerin taranması tavsiye edilir. Yaşlılarda normal bedensel hastalıkların depresyonla karıştırılmasını önlemek amacıyla bu testte somatik (bedensel) yakınmalara kasten yer verilmemiştir. Demans hastalarında depresyon saptamada Hamilton Depresyon Ölçeği'ne göre daha üstün bir duyarlılığa (%82) sahiptir. Ayrıca yaşlı kadın hastalarda Beck Depresyon Ölçeği-II (BDÖ-II) düşük geçerlilik gösterse de GDÖ ile BDÖ-II arasında anlamlı bir paralellik (korelasyon) bulunmaktadır. Güvenirlik ve Geçerlilik: Testin test-tekrar test tutarlılık değeri 0.77 ile 0.87 gibi yeterli seviyelerde bulunmuştur. İç tutarlılığını gösteren Cronbach alfa değeri ise 0.72 ile 0.94 arasında oldukça yüksektir. Depresyonu olan yaşlılarla sağlıklı yaşlıları ayırt etmede son derece başarılı (p<0.001) olduğu kanıtlanmıştır. Sadece birkaç spesifik sorusunun (örneğin 5, 8, 11, 13, 14, 16 ve 23. sorular) tutarlılığı düşük çıkmış olup, bu soruların çıkarılmasıyla oluşturulabilecek daha kısa formların çok daha geçerli ve güvenilir olabileceği tespit edilmiştir. Nitekim 15 soruluk kısa versiyonunun özgüllüğü %78.4, duyarlılığı %81.3 bulunmuştur. 2. Cornell Demansta Depresyon Ölçeği (CDDÖ) Puan Aralıkları ve Anlamı: 19 maddeden oluşur ve belirtiler şiddetine göre 0-2 puan arasında derecelendirilir. Genel bir kural olarak 6 puanın altı hastada depresyon olmadığı anlamına gelir. Major depresyonu belirleyebilmek için en uygun eşik değeri 7/8 puan olarak saptanmıştır; bu değerin depresyonu saptama duyarlılığı %95, özgüllüğü ise %71'dir. Tespit, Tavsiye ve Diğer Testlerle İlişkisi: Bilişsel yıkımı (demansı) olan yaşlıların öz bildirim formlarını (örn. GDÖ) kendilerinin doldurması doğru sonuç vermediği için bu hastalarda özellikle bu test tavsiye edilir. Yalnızca hastadan değil, hasta yakını ve bakım verenden alınan bilgilerle doldurulur ve görüşmeci için yarı yapılandırılmış bir rehber görevi görür. Demanslı grupta klinik tanı duyarlılığı açısından Hamilton Depresyon Ölçeği'nden çok daha başarılıdır. Güvenirlik ve Geçerlilik: Test-tekrar test tutarlılığı (r: 0.93) ve iç tutarlılığı (alfa: 0.86) yüksek saptanmıştır. Demans hastaları arasında major depresyonu olanlar ile olmayanları ayırt etmede çok ileri düzeyde (p<0.001) başarılı ve geçerlidir. 3. Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) Puan Aralıkları ve Anlamı: Dörtlü likert tipinde (0-3 arası puanlanan), anksiyete (kaygı) ve depresyon olarak iki alt gruba ayrılan bir ölçüm sağlar. Depresyonu ve kaygıyı belirlemek için ROC analizleriyle saptanan kesme noktaları anksiyete alt ölçeği için 10 puan, depresyon alt ölçeği için ise 7 puandır. Tespit, Tavsiye ve Diğer Testlerle İlişkisi: Hastanede yatan veya birinci basamak tıp merkezlerine bedensel rahatsızlıklarla başvuran hastalar için idealdir. Fizyolojik belirtilerle ruhsal durum semptomlarının çakışmasını engellemek üzere tasarlanmıştır. Depresyon alt ölçeği (HAD-D) özellikle "anhedoni" (hayattan zevk alamama) üzerine yoğunlaşır. Bu özelliği ile Beck Depresyon Ölçeği'nden (BDI) ayrılır, çünkü BDI doğrudan depresyon tanı kriterlerinin tamamını tarar. Koroner kalp hastalarında yapılan araştırmalar, anhedoni odaklı bu tespitin ölümlülük (mortalite) riskiyle yüksek oranda ilişkili olduğunu göstermiştir. Güvenirlik ve Geçerlilik: Türkçe formu geçerli ve güvenilirdir; Cronbach alfa katsayısı anksiyete için 0.85, depresyon için 0.77 olarak bulunmuştur. Testin yapısal geçerliliği, Sürekli Kaygı Ölçeği (r: 0.75) ve Beck Depresyon Ölçeği (r: 0.72) ile karşılaştırılarak doğrulanmış ve aralarında yüksek bir uyum saptanmıştır.