Young Telafi Ölçeği/Testi Nedir
Young Telafi Ölçeği (Young Compensation Inventory – YCI / YTÖ), bireylerin erken dönem uyumsuz şemalarıyla başa çıkmak için geliştirdikleri aşırı telafi (overcompensation) davranışlarını, tutumlarını ve stratejilerini değerlendirmek amacıyla Jeffrey Young tarafından geliştirilmiş psikolojik bir öz bildirim ölçeğidir. Ölçeğin temel özellikleri, amacı ve yapısı şu şekilde özetlenebilir:
- Temel Amacı: Bireyin yetersizlik, değersizlik veya terk edilme gibi zorlayıcı duygular karşısında geliştirdiği kontrolcülük, aşırı bağımsızlık, statü odaklılık veya savunmacı tepkileri fark etmesine yardımcı olmak ve şema terapi sürecine rehberlik etmektir.
- Madde Yapısı ve Puanlama: Ölçeğin özgün formu 48 maddeden oluşur. Maddeler 6'lı Likert ölçeği üzerinde derecelendirilir (1 = "Benim için tamamıyla yanlış" ile 6 = "Beni mükemmel şekilde tanımlıyor" arasında).
- Orijinal Telafi Kategorileri: Orijinal kavramsallaştırmada öfke/düşmanlık, baskınlık, aşırı iddiacılık, statüye önem verme, manipülasyon, istismar eğilimi, pasif-agresif davranış ve aşırı buyurganlık olmak üzere 8 telafi kategorisi tanımlanmıştır.
- Statü Düşkünlüğü
- Kontrol
- Asilik
- Aşırı Bağımsızlık
- Manipülatif Olma
- Eleştiriye Tahammülsüzlük
- Kendi Yönelimlilik
Young Şema Ölçeği ile Farkı:Young Şema Ölçeği (YŞÖ) kişinin doğrudan erken dönem uyumsuz şemalarını değerlendirirken, Young Telafi Ölçeği (YTÖ) bu şemalar tetiklendiğinde kişinin başa çıkma stratejisi olarak sergilediği aşırı telafi davranışlarına odaklanır. Ölçek tek başına klinik bir tanı koymak için kullanılmaz; bireysel farkındalık sağlamak ve terapi sürecinde ele alınacak başa çıkma örüntülerini belirlemek amacıyla değerlendirilir.
Şema terapide aşırı telafi ne demektir?
Şema terapide aşırı telafi (overcompensation), bireyin erken dönem uyumsuz şemalarının yarattığı değersizlik, güçsüzlük, yetersizlik veya reddedilme gibi acı verici duygularla başa çıkmak amacıyla şemanın tam tersi yönünde düşünme, hissetme ve davranma eğilimidir. Evrimsel stres tepkileri çerçevesinde ele alındığında; "donakalmak" şema teslimine, "kaçmak" şema kaçınmasına, "savaşmak" (fight) ise aşırı telafi mekanizmasına karşılık gelir. Aşırı telafi mekanizmasının temel özellikleri ve işleyişi şu şekilde özetlenebilir:
- İçsel Kırılganlığı Maskeleme: Kişi kendisini içten içe savunmasız, kusurlu veya yetersiz hissettiğinde, bu duygularla yüzleşmek yerine dışarıya karşı aşırı güçlü, kusursuz, kontrolcü veya üstün görünmeye çalışır.
- Kısa Vadeli Rahatlama ve Yanılsama: Bu davranışlar kişiye geçici bir güvenlik, güç ve kontrol hissi vererek şemanın ürettiği duygusal acıyı anlık olarak hafifletebilir. Ancak şemanın altındaki temel duygusal ihtiyacı karşılamadığı için şemayı gerçek anlamda çözüme kavuşturmaz.
- Uzun Vadeli Etkisi (Döngünün Pekişmesi): Aşırı telafi abartılı ve katı bir hal aldığında kişiler arası ilişkilerde çatışmalara yol açar ve altta yatan uyumsuz şemanın beslenerek pekişmesine neden olur.
Günlük Yaşamda Nasıl Görünür?
- Değersizlik / Kusurluluk Şemasına Karşı: Kibirli davranmak, narsisistik özellikler sergilemek veya aşırı mükemmeliyetçiliğe sığınmak.
- Yetersizlik / Başarısızlık Şemasına Karşı: Sürekli üstün başarı elde etmeye çalışmak, hata yapmaktan korkarak işkolikleşmek.
- Güçsüzlük / Kontrol Edilme Hissine Karşı: Başkalarını yönetmeye ve baskılamaya çalışmak, aşırı kontrolcü olmak veya tüm otoritelere asilikle karşı çıkmak.
- Bağımlılık Hissine Karşı: Yardım istemeyi bir zayıflık olarak görüp aşırı bağımsız tutumlar takınmak.
Şema terapide temel amaç, bu katı başa çıkma mekanizmalarını söndürerek kişinin altında yatan duygusal ihtiyaçlarını anlamasını ve daha esnek, sağlıklı tepkiler verebilmesini desteklemektir.
Young Telafi Ölçeği neyi ölçer?
Young Telafi Ölçeği (YTÖ), bireylerin erken dönem uyumsuz şemalarının yarattığı değersizlik, yetersizlik, reddedilme veya güvensizlik gibi zorlayıcı duygularla başa çıkmak amacıyla geliştirdikleri bilişsel ve davranışsal aşırı telafi (overcompensation) stratejilerini ölçer. Ölçeğin değerlendirdiği yapılar ve ölçüm alanları şu başlıklar altında toplanmaktadır:
- Orijinal Telafi Kategorileri
Jeffrey Young ve Ball (1998) tarafından geliştirilen özgün yapıda ölçek 8 ana telafi kategorisini değerlendirmektedir:
- Öfke / Düşmanlık
- Baskınlık
- Aşırı İddiacılık
- Tanınma / Statüye Aşırı Düşkünlük
- Manipülasyon
- İstismar Etme Eğilimi
- Pasif-Agresif Tutum
- Aşırı Buyurganlık
2. Türkçe Uyarlamasındaki Alt Boyutlar Ölçeğin Türkiye geçerlik ve güvenirlik çalışmasında (Karaosmanoğlu, Soygüt ve Kabul/Kabil) 7 alt boyut ölçülmektedir:
- Statü Düşkünlüğü: Kişinin kendini değerli hissetmek adına toplumsal konuma, başarıya, prestije ve takdir edilmeye aşırı önem vermesi.
- Kontrol: Belirsizlikler karşısında yoğun rahatsızlık duyarak olayları ve çevreyi kendi istediği şekilde yönetmeye çalışması.
- Asilik: Otoriteye veya kurallara karşı dirençli ve karşı koyucu tutumlar sergilemesi.
- Aşırı Bağımsızlık: Başkalarına güvenmekte, yardım istemekte ve yakınlık kurmakta güçlük çekmesi.
- Manipülatif Olma: Kendi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla başkalarını yönlendirme eğilimi göstermesi.
- Eleştiriye Tahammülsüzlük: Eleştirildiğinde yoğun hassasiyet göstermesi ve savunmacı tepkiler vermesi.
- Kendi Yönelimlilik: Kişinin kendi hedef ve odaklarına yönelik geliştirdiği telafi davranışları.
3. Değerlendirilen İşlevsel Örüntüler Ölçek, klinik ve bireysel incelemelerde şu davranış biçimlerinin anlaşılmasına katkı sağlar:
- Başarısızlık ve yetersizlik hisleriyle mücadele etme tarzı.
- Baskın olma, kontrol etme ve sürekli haklı çıkma ihtiyacı.
- Yardım isteme ve insanlara güven duyma konusundaki engeller.
- İlişkilerde tekrar eden savunmacı ve karşıt tepkiler.
Şema Ölçeğinden Ayırıcı Yanı: Young Şema Ölçeği doğrudan kişinin kök şemalarını ölçerken, Young Telafi Ölçeği şemalar tetiklendiğinde sergilenen başa çıkma davranışlarına odaklanır. Ölçek tek başına psikiyatrik veya psikolojik bir tanı koyma amacı taşımaz.
"Young-Rygh Kaçınma Ölçeği" için Tıklayın
"Şema terapi, Erken Dönem Uyumsuz Şemaların Karateristikleri " ilgili yazı için TIKLAYIN