Dissosiyatif belirtiler; bilincin, belleğin, algının, kimliğin, duyguların ve bedensel duyumların normal bütünleşmesinde meydana gelen kesintiler ve ayrışmalar olarak tanımlanır. Bu belirtiler klinik literatürde pozitif belirtiler (bilince izinsiz giren zihinsel yaşantılar ve ayrışmalar) ile negatif belirtiler (belleğe veya zihinsel işlevlere erişememe/unutma) şeklinde iki ana grupta ele alınır.
Literatürde öne çıkan başlıca dissosiyatif belirtiler şunlardır:
- Amnezi (Hafıza Kesintileri): Olağan unutkanlıkla açıklanamayacak biçimde kişisel bilgileri, geçmiş anıları veya travmatik olayları hatırlayamama ve bellekte tekrarlayan boşlukların oluşması.
- Depersonalizasyon (Kendine Yabancılaşma): Kişinin kendi bedeninden, zihninden veya duygularından kopması; kendisine dışarıdan bir gözlemci gibi bakması veya duygusal/bedensel uyuşukluk hissetmesi.
- Derealizasyon (Gerçekdışılık): Çevrenin, nesnelerin veya diğer insanların rüyadaymış gibi, sisli, cansız, yapay ya da gerçek dışı algılanması.
- Absorbsiyon (Yoğun Soğurma/Dalma): Dış dünyayı ve çevresel farkındalığı ihmal edecek derecede bir konuya, düşünceye veya odaklanılan bir eyleme kendini aşırı kaptırma.
- Kimlik Çözülmesi ve Bölünmesi: İki veya daha fazla farklı kişilik durumunun (alter) ortaya çıkması, zihinde başka kişilerin varlığı hissi ve benlik algısındaki sürekliliğin parçalanması.
- Pasif Etki: Kişinin kendi duygu, düşünce ve davranışlarının dışsal bir güç ya da kaynak tarafından zorla dayatıldığı hissini yaşaması.
- Somatoform / Bedensel Belirtiler: Herhangi bir tıbbi veya nörolojik nedene dayanmayan bedensel uyuşukluklar (anestezi), ağrı hissedememe (analjezi), felç benzeri durumlar, bayılma nöbetleri veya kronik baş ağrıları.
- Eşlik Eden Psikopatolojik Belirtiler: Ani öfke patlamaları, konsantrasyon güçlüğü, zaman algısında dalgalanmalar, uyku bozuklukları ve kabuslar ile kendine zarar verme davranışları (KZVD) ve intihar düşünceleri.
Bu belirtiler günlük yaşamda geçici ve hafif düzeyde (dalgınlık, unutkanlık, hayal kurma gibi) ortaya çıkabileceği gibi, travmatik deneyimlerin sıklığına ve şiddetine bağlı olarak klinik düzeyde bir psikopatolojiye de dönüşebilmektedir.