Hans Eysenck, kişiliğin temel boyutlarının biyolojik ve genetik temellere dayandığını savunan biyolojik yaklaşımın en önemli temsilcilerinden biridir. Eysenck'e göre kişilik özelliklerinin %60 ile %80 oranında kalıtsal olduğu saptanmıştır; bazı kaynaklar ise bu oranı kişilik farklılıklarının oluşumunda biyoloji ve genetiğin %75, çevrenin ise %25 payı olduğu şeklinde ifade eder.
Eysenck’in PEN modeli (Psikotisizm, Dışa dönüklük, Nörotisizm) çerçevesinde kişiliğin biyolojik temelleri şu sistemlerle açıklanmaktadır:
1. Dışa Dönüklük (Extraversion - E) ve Beyin Uyarılma Eşiği
Eysenck, dışa dönüklük ve içedönüklük arasındaki farkı beyindeki uyarılma eşiği (arousal theory) ile açıklar:
- İçedönükler: Beyindeki retiküler aktive edici sistemde (ARAS) daha düşük uyarılma eşiğine sahiptirler. Bu nedenle dış dünyadan gelen uyaranlara karşı çok daha hassastırlar, daha çabuk uyarılırlar ve yoğun uyaranlardan kaçınma eğilimi gösterirler.
- Dışa Dönükler: Daha yüksek uyarılma eşiğine sahip oldukları için beyinleri daha az uyarılır. Bu biyolojik ihtiyaç nedeniyle, optimal uyarılma seviyesine ulaşmak için dışsal uyaranlara, sosyal etkileşime ve hareketliliğe daha fazla gereksinim duyarlar.
2. Nörotisizm (Neuroticism - N) ve Limbik Sistem
Nörotisizm boyutu, bireyin duygusal istikrarı ile ilgilidir ve biyolojik olarak beyindeki limbik sistem ile ilişkilendirilmiştir:
- Limbik sistem, duygusal tepkileri düzenlemekten sorumludur. Nörotisizm düzeyi yüksek olan bireylerde bu sistem daha düşük uyarılma eşiğine sahiptir, yani duygusal uyaranlar karşısında sistem daha hızlı ve yoğun şekilde aktive olur.
- Ayrıca, bu bireylerin otonom sinir sistemi reaktivitesinin daha değişken olduğu ve stresli durumlarda daha hızlı fiziksel tepkiler verdikleri saptanmıştır. Bazı çalışmalarda yüksek nörotisizmle birlikte temporal lob aktivitesinin de arttığı görülmüştür.
3. Psikotisizm (Psychoticism - P) ve Hormonal Temeller
Eysenck, psikotisizmin biyolojik temelini diğer boyutlar kadar net açıklayamasa da bu boyutun da önemli ölçüde kalıtsal (%40-60 arası) olduğunu savunmuştur.
- Hormonlar: Psikotisizmdeki değişimlerde testosteron ve bir katekolamin olan norepinefrin (norepinephrine) seviyelerindeki farklılıkların rol oynayabileceğini ileri sürmüştür.
- Nörotransmitterler: Bu boyutun beyindeki dopamin ve serotonin seviyeleriyle ilgili olabileceği düşünülmektedir. Özellikle risk almaktan çekinmeyen ve ödül arayışında olan bireylerde dopaminin yüksek olduğu belirtilmektedir.
4. Fizyolojik Organizasyon Olarak Kişilik
Eysenck'e göre kişilik, sadece zihinsel bir süreç değil; karakter, mizaç ve zekanın yanı sıra bedensel yapı (fiziğin) ve nöroendokrin donanımın bir organizasyonudur. Bu görüşe göre, bireylerin dış çevresel uyaranlara verdikleri fiziksel tepkiler, doğrudan onların merkezi sinir sistemindeki işlevsel farklılıklardan kaynaklanmaktadır.