Golombok Rust Cinsel Doyum Ölçeği – Kadın Formu

Golombok-Rust Cinsel Doyum Ölçeği (GRCDÖ / GRISS), Golombok ve Rust (1986) tarafından heteroseksüel cinsel yaşamı olan çiftlerin ve bireylerin cinsel ilişkilerinin niteliğini ve cinsel işlev bozukluklarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, öz bildirime dayalı bir ölçektir. Ölçeğin geliştirilme sürecinde, Masters ve Johnson'ın (1970) cinsel işlev bozuklukları konusundaki çalışmaları temel alınmıştır.

Ölçeğin Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Tuğrul, Öztan ve Kabakçı (1993) tarafından gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik çalışmalarında, test-tekrar test güvenirliği kadın örnekleminde .91 gibi oldukça yüksek bir değerde saptanmıştır. Kadınlarda iki yarım güvenirlik katsayısı .87 olup ölçeğin genel olarak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu gösterilmiştir.

Kadın Formunun Yapısı ve Puanlama Esası

• Soru Sayısı ve Ölçek Tipi: Kadın formu toplamda 28 maddeden oluşur ve "hiçbir zaman" (0 puan) ile "her zaman" (4 puan) arasında değişen 5'li Likert tipi bir derecelendirme ile yanıtlanır.
• Puanlama Yönü: Ölçekten alınan puanların yükselmesi, cinsel işlevlerde ve cinsel ilişkinin niteliğinde yaşanan bozulmalara ve problemlere işaret etmektedir.
• Ters Maddeler: Kadın formunda ters yönde puanlanan (yani cinsel sağlığın iyi olduğuna işaret eden ve puanlanırken ters çevrilen) maddeler şunlardır: 2, 4, 5, 8, 9, 10, 11, 15, 16, 17, 19, 21, 22, 25, 26, 27 ve 28.
• Standart Puan Dönüşümü (1-9 Sınırı): Ölçekten elde edilen ham puanlar 1 ile 9 arasında değişen standart puanlara dönüştürülür. Dönüştürülmüş standart puanlarda 5 ve üzerinde alınan puanlar, ilgili alt boyutta klinik düzeyde bir cinsel işlev sorunu veya uyumsuzluk olduğuna işaret eder.

Kadın Formu Alt Boyutları ve İlgili Maddeler

Golombok-Rust Cinsel Doyum Ölçeği Kadın Formu, 5'i erkek formuyla ortak, 2'si ise kadın formuna özel olmak üzere toplam 7 alt boyuttan oluşmaktadır. İlişki sıklığı ve iletişim alt boyutları ikişer maddeyle, diğer alt boyutlar ise dörder maddeyle ölçülür.

A. Ortak Alt Boyutlar (Kadın ve Erkek Formunda Aynı Olanlar):

1. İlişki Sıklığı (Sıklık): Çiftin cinsel ilişki yaşama sıklığını değerlendirir. Kadın formunda 3. ve 15. maddeler bu boyutu ölçer.
2. İletişim: Eşlerin cinsel yaşamlarındaki hoşnutlukları veya rahatsızlıkları birbirleriyle paylaşabilme düzeyini ölçer. Kadın formunda 2. ve 16. maddeler bu boyuttadır. (Not: Türkçe standardizasyon çalışmasında, sorunlu ve sorunsuz kadın grupları arasında anlamlı bir şekilde farklılaşmayan tek alt boyutun iletişim olduğu saptanmıştır).
3. Doyum: Cinsel birleşmeden ve genel ilişkiden alınan hazzı ve tatmini ölçer. 5., 10., 18. ve 22. maddeler bu boyuttadır.
4. Kaçınma: Bireyin cinsel birliktelikten ve sevişmekten kaçınma durumunu değerlendirir. 7., 13., 20. ve 23. maddeler bu boyuttadır.
5. Dokunma: Sevişme esnasındaki bedensel temaslardan, sarılmaktan ve okşamaktan duyulan memnuniyeti ölçer. 9., 12., 19. ve 25. maddeler bu boyuttadır.

B. Kadın Formuna Özel Alt Boyutlar (Cinsel İşlev Bozukluğu Tanısal Boyutları):

1. Vajinismus: Cinsel birleşme sırasında acı, ağrı duyma veya birleşmenin fiziksel olarak gerçekleşememesi durumunu sorgular. 6., 11., 17. ve 24. maddeler bu boyuttadır. (Örnek olarak 11. madde: "Gerekirse rahatsızlık ve acı duymaksızın, parmağınızı cinsel organınızın içine sokabilir misiniz?" sorusudur).
2. Anorgazmi (Orgazm Bozukluğu): Cinsel uyarılma sonrasında doyuma (orgazma) ulaşma sıklığını ve başarısını sorgular. 8., 14., 21. ve 28. maddeler bu boyuttadır.

C. Genel Cinsel İlişki Niteliği Maddeleri:

Alt boyutların dışında kalan ancak genel olarak cinsel ilişkinin niteliğini, ilgiyi ve uyarılmayı sorgulayan 4 ortak madde bulunmaktadır. Kadın formunda bu nitelik maddeleri 1., 4., 26. ve 27. sorulardan oluşmaktadır. (Örnek olarak 1. madde: "Cinsel yaşama karşı ilgisizlik duyar mısınız?" sorusudur).

Vajinismus ve anorgazmi (orgazm bozukluğu), kadın cinsel işlev bozuklukları arasında yer alan ancak cinsel yanıt döngüsünün tamamen farklı evrelerini, fiziksel mekanizmalarını ve psikolojik dinamiklerini etkileyen iki ayrı cinsel sağlık sorunudur.

1. Cinsel Yanıt Döngüsündeki Evre Farkı

• Vajinismus: Cinsel yanıt döngüsünün birleşme (penetrasyon) aşaması ile ilgilidir. Vajinal penetrasyonun gerçekleşmesini engelleyen fiziksel bir kasılma ve kaygı durumudur. DSM-5'te "Genitopelvik Ağrı ve Penetrasyon Bozukluğu" başlığı altında sınıflandırılmıştır.
• Anorgazmi: Cinsel yanıt döngüsünün uyarılma evresini takip eden orgazm evresi ile ilgilidir. Cinsel uyarılmanın yeterli düzeyde gerçekleşmesine rağmen, kişinin haz ve gerginliğin boşaldığı tepe noktası olan orgazma ulaşamaması, orgazmın belirgin şekilde gecikmesi ya da çok seyrek yaşanması durumudur.

2. Cinsel Birleşme (Penetrasyon) Yetisi

• Vajinismus: Vajina girişini çevreleyen pelvik taban kaslarının (kegel kas grubunun) kişinin kontrolü dışında, istemsizce kasılması nedeniyle cinsel birleşme (penetrasyon) fiziksel olarak gerçekleşemez ya da aşırı ağrılı ve zorlu gerçekleşir. Beden vajinal girişe karşı adeta fobik bir savunma geliştirir.
• Anorgazmi: Cinsel birleşmenin gerçekleşmesi önünde hiçbir fiziksel engel yoktur; penetrasyon normal bir şekilde tamamlanabilir. Ancak cinsel birleşme yaşansa bile kadın doyuma (orgazma) ulaşamaz.

3. Orgazm ve Uyarılma Potansiyeli

• Vajinismus: Vajinismusu olan kadınların genel olarak cinsel uyarılma ve orgazm yetisinde bir sorun yoktur. Bu kadınlar klitoral uyarılma veya mastürbasyon gibi cinsel birleşme dışı yöntemlerle normal bir şekilde uyarılabilir ve orgazm yaşayabilirler. Sorun orgazm olamamaları değil, vajinal penetrasyona izin verememeleridir. (Ancak her birleşme denemesindeki başarısızlık hissi zamanla sekonder isteksizliğe ve kaçınmaya yol açabilir).
• Anorgazmi: Temel sorun doğrudan orgazm refleksinin tetiklenememesidir. Kişi cinsel aktiviteden keyif alabilir, uyarılabilir ancak uyarılma süreci orgazmla sonuçlanmaz.

4. Etiyolojik ve Psikososyal Nedenler

• Vajinismusun Nedenleri: Genellikle psikososyal ve sosyokültürel etkenler ön plandadır. İlk geceye dair abartılı cinsel mitler (aşırı kanama ve acı çekme korkusu), bekarete yüklenen aşırı kutsallık, katı dini/ahlaki yetiştirilme tarzı, kısıtlayıcı aile ortamı ve penetrasyona yönelik fobik kaygılar vajinismusu tetikler.
• Anorgazminin Nedenleri: Psikolojik ve ilişkisel faktörlerin (iletişim eksikliği, güven problemleri, partnerle uyumsuzluk) yanı sıra biyolojik ve farmakolojik etkenler de çok güçlü rol oynar. Özellikle antidepresan ilaç kullanımları (özellikle SSGİ'lar), beyindeki serotonin seviyesini artırıp cinsel inhibisyonu (baskılamayı) yükselterek anorgazmiye doğrudan yol açabilmektedir.