Toksik İlişki Testi

Testin Yapısı ve Gelişimi

• Geliştiren ve Uyarlayan: Ölçek orijinal olarak Graham (2022) tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş; Türkçeye uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ise Ali Ammar Kurt (2024) tarafından yapılmıştır.
• Madde Sayısı ve Puanlama: Ölçek toplam 32 maddeden oluşur ve 5’li Likert tipinde (1: Hiçbir Zaman - 5: Her Zaman) puanlanır.
• Puan Aralığı: Ölçekten alınabilecek en düşük puan 32, en yüksek puan ise 160'tır. Alınan yüksek puan, ilişki içerisinde toksik davranışların ve işlevsiz dinamiklerin fazla olduğunu gösterir.

Ölçülen Boyutlar (Alt Faktörler)

Test, toksik bir ilişkinin farklı görünümlerini yansıtan 6 ana boyutu ölçmektedir:

1. Soyutlama: Partnerin, kişinin diğer insanlarla bağını kısıtlaması.
2. Haklı Benmerkezcilik: İlişkinin tamamen partnerin istekleri etrafında şekillenmesi.
3. Temkinli Davranmak: Partneri kızdırmamak için "mayın tarlasında yürüyormuş gibi" sürekli dikkatli hissetme hali.
4. Eleştirme ve Aşağılama: Değersizlik hissettiren ifadeler ve küçümseyici tavırlar.
5. Gözetim: Sosyal medya veya telefon gibi özel alanların gizlice ya da baskıyla takip edilmesi.
6. Tutarsız Davranışlar Sergilemek: Partnerin bir an çok ilgili, bir an çok soğuk (sıcak-soğuk) davranması.

bağlanma stilleri bireyin yetişkinlik dönemindeki romantik ilişkilerinin temelini oluşturur ve özellikle güvenli olmayan (güvensiz) bağlanma stilleri, toksik davranışların ortaya çıkmasında kritik bir rol oynar.

1. Güvensiz Bağlanma ve Kontrol İhtiyacı

• Kaygılı ve kaçınmacı bağlanma stillerine sahip bireylerin, romantik ilişkilerinde daha düşük özgüvene sahip oldukları bilinmektedir. Bu bireyler, partnerleri üzerinde işlevsiz bir hâkimiyet kurmak amacıyla toksik davranışlara başvurabilirler.
• Özellikle kaygılı bağlanan bireyler, yoğun bir "terk edilme korkusu" yaşarlar. Bu korkuyu yönetebilmek ve partnerinin ilişkide kalmasını sağlamak için gözetim, soyutlama veya tutarsız davranışlar gibi toksik mekanizmaları farkında olmadan veya bilinçli olarak devreye sokabilirler.
• Kaçınmacı bağlanan bireyler ise duygularını aşırı kontrol etme eğilimindedir ve ilişki içerisinde daha fazla olumsuz duygu barındırarak eşlerinin doyumunu düşüren mesafeli/soğuk davranışlar sergileyebilirler.

2. İçsel Çalışan Modeller ve Davranış Kalıpları

• Bağlanma kuramına göre, çocuklukta bakım verenle kurulan ilişki sonucunda zihinde oluşan "İçsel Çalışan Modeller", bireyin kendisini sevilmeye değer görüp görmediğini ve başkalarını güvenilir bulup bulmadığını belirler.
• Benlik ve diğerleri modelleri olumsuz olan bireyler (korkulu veya saplantılı bağlanma), reddedilme ihtimalini düşürmek için ilişkiden kaçabilir veya partnerini manipüle ederek kendisini güvende hissetmeye çalışabilir. Bu durum, ilişkinin dinamiğini yıkan toksik örüntüleri besler.

3. Dışsal Kontrol Psikolojisi ve Miras Kalan Alışkanlıklar

• Seçim Teorisi'ne göre bireyler, toksik ilişkilere sürükleyen dışsal kontrol psikolojisi tekniklerini ebeveynlerinden ve öğretmenlerinden miras alabilirler.
• Bağlanma sürecinde sağlıklı bir model göremeyen bireyler; eleştirme, suçlama, şikayet etme, dırdır etme, tehdit etme, cezalandırma ve rüşvet verme gibi "ilişkiyi koparan alışkanlıkları" (disconnected relationship habits) partnerlerini yönetmek için kullanırlar.

4. Travmatik Bağlanma ve Toksisite Döngüsü

• Bazı durumlarda, psikolojik veya fiziksel şiddetin var olduğu ilişkilerde kurban ile saldırgan arasında "travmatik bağlanma" gelişebilir. Bu durum, bireyin kendisine zarar veren bir ilişkiden kopmasını zorlaştırır ve toksik davranışların bir döngü halinde devam etmesine neden olur.

güvensiz bağlanma stilleri, bireyin ilişkiyi sürdürmek veya kaygısını yatıştırmak için başvurduğu kontrol odaklı ve yıkıcı etkileşimleri tetikleyerek evlilik doyumunu ciddi şekilde düşürmektedir.

William Glasser tarafından geliştirilen Seçim Teorisi'ne (Choice Theory) göre, sağlıklı ve güçlü bağlara sahip bir birliktelik kurmak için kullanılan "İlişkiyi Birleştiren Yedi Alışkanlık" (Seven Connecting Relationship Habits) şunlardır:

1. Desteklemek (Supporting)
2. Teşvik Etmek (Encouraging)
3. Dinlemek (Listening)
4. Kabul Etmek (Accepting)
5. Güvenmek (Trusting)
6. Saygı Duymak (Respecting)
7. Farklılıkları Müzakere Etmek (Negotiating Differences)

Bu Alışkanlıkların Önemi

• İçsel Kontrol: Bu alışkanlıklar, dışsal kontrol psikolojisinin aksine insanların kendilerini kontrol etme yeteneklerine ve birbirlerini sorumlu bir şekilde tanımalarına odaklanır.
• Sağlıklı Yaşam: Bu alışkanlıkların kullanılması bireyin sağlıklı bir yaşam sürmesine ve ilişkideki sorumluluk bilincinin artmasına yardımcı olur.
• Öğrenilebilir Beceri: Kaynaklara göre "bağ kurmak" bir sihir değildir; diğer tüm beceriler gibi bu alışkanlıklar da öğrenilebilir, uygulanabilir ve zamanla ustalık kazanılabilir.
• Mutluluğun Temeli: Seçim Teorisi, mutlu çiftlerin birbirlerinin tekliflerine ve ihtiyaçlarına, bu yapıcı alışkanlıkları kullanarak daha iyi yanıt verdiklerini savunur.

Bu birleştirici alışkanlıklar, ilişkideki çatışmaları çözmek ve sevgiyi canlı tutmak için "eleştirme, suçlama ve dırdır etme" gibi koparıcı alışkanlıkların yerine ikame edilmelidir.

1. İlişkiyi Birleştiren Alışkanlıkları Benimsemek

Seçim Teorisi'ne göre, toksikliği önlemenin en etkili yolu, ilişkiyi koparan alışkanlıkları terk edip bunların yerine **"İlişkiyi Birleştiren Yedi Sağlıklı Alışkanlık"**ı koymaktır. Bu bağlamda şunlar yapılmalıdır:

• Eleştirmek, suçlamak, şikayet etmek, dırdır etmek, tehdit etmek, cezalandırmak ve kontrol etmek için rüşvet vermek gibi yıkıcı davranışlardan uzak durulmalıdır.
• Bunun yerine partneri desteklemek, teşvik etmek, dinlemek, kabul etmek, güvenmek, saygı duymak ve farklılıkları müzakere etmek gibi yapıcı alışkanlıklar sergilenmelidir.
• Bu beceriler sihirli bir değnek değildir; ancak her yetenek gibi öğrenilebilir, uygulanabilir ve zamanla ustalık kazanılabilir.

2. Dışsal Kontrolden İçsel Kontrole Geçmek

İlişkideki toksikliğin temel nedenlerinden biri, bir partnerin diğerini yönetmeye çalışmasıdır.

• Bireyler, sadece kendi davranışlarını kontrol edebilecekleri aksiyomunu kabul etmelidir.
• Partneri değiştirmeye veya kontrol etmeye çalışmak yerine (dışsal kontrol psikolojisi), bireyin kendi seçimlerine ve tepkilerine odaklanması (içsel kontrol psikolojisi) çatışmaları azaltır.
• Eşlerin birbirlerinin sınırlarına saygı duyması ve birbirlerini oldukları gibi kabul etmeleri, "haklı benmerkezcilik" gibi toksik boyutların önüne geçer.

3. Duygusal Yatırım ve İletişim Becerileri

İlişkiyi toksik dinamiklerden korumak için duygusal bir rezerv oluşturulmalıdır:

• Duygusal Banka Hesabı: Partnerler birbirlerine nezaket, nezaket ve dürüstlükle yaklaştıklarında duygusal bir hesapta rezerv biriktirirler. Bu güven rezervi, kriz anlarında iletişimin kopmasını engeller.
• Müzakere ve Anlayış: Tartışmalar sırasında suçlama yerine çözüm odaklı bir müzakere platformu kurulmalıdır. Partnerin acısını ve ihtiyaçlarını anlamaya çalışmak, sevginin en temel formudur.
• Affetme Alışkanlığı: Geçmişteki hatalara takılıp kalmak yerine affetme alışkanlığı geliştirilmeli, bu sayede duygusal yaraların ilişkiyi zehirlemesine izin verilmemelidir.

4. Psikolojik İyi Oluş ve Farkındalık

Toksik davranışlar genellikle bireysel tükenmişlik ve güvensiz bağlanma stillerinden beslenir.

• Eş Tükenmişliği ile Mücadele: İlişkideki fiziksel, duygusal ve zihinsel yorgunluk fark edilmeli ve bu durumu iyileştirmek için duygu düzenleme becerileri ile öz-farkındalık (mindfulness) geliştirilmelidir.
• Bağlanma Stillerini Dönüştürmek: Kaygılı veya kaçınmacı bağlanma stillerine sahip bireyler, terk edilme korkusuyla kontrolcü davranabilirler. Bu noktada uzman desteği alarak güvenli bağlanma örüntülerine geçiş yapmak toksikliği azaltır.
• Fiziksel Aktivite: Seçim Teorisi terapisinde, zihni kötü düşüncelerden arındırmak için düzenli egzersiz veya spor yapmak gibi "toplam davranış" değişiklikleri önerilir.

5. Uzman Desteği ve Eğitim

Toksik döngüleri kırmak her zaman bireysel çabayla mümkün olmayabilir:

• Problem çözme, etkili iletişim ve cinsel sağlık gibi konularda evlilik öncesi veya evlilik sırası eğitimlere katılmak ilişki doyumunu artırır.
• Eş tükenmişliğini azaltmada Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) gibi bilimsel yöntemlerden yararlanılabilir.
• Toksik ilişki davranışlarının fark edilmesi ve boşanma kaygısının sağlıklı bir düzeye çekilmesi için profesyonel aile danışmanlığı hizmetleri alınması önerilir.