Vajinismus tanısı koymak için tek başına uygulanabilecek, kesin sonuç veren yazılı veya çevrim içi tek bir "vajinismus testi" bulunmamaktadır. Vajinismus teşhisi, jinekolojik ve psikiyatrik/psikolojik değerlendirmeleri içeren bütüncül bir klinik süreçtir.
Ancak tıp ve klinik psikoloji literatüründe vajinismusu teşhis etmek, şiddetini belirlemek ve hastanın durumunu değerlendirmek için kullanılan belirli tanı kriterleri, klinik muayeneler ve bilimsel ölçekler (testler) bulunmaktadır:
1. Klinik Tanı Kriterleri (DSM-5 ve ICD)
Hekimler, vajinismus tanısını koyarken uluslararası kabul görmüş tanı el kitaplarındaki kriterleri referans alırlar:
- DSM-5 Tanı Kriterleri (Genitopelvik Ağrı/Penetrasyon Bozukluğu): Vajinal ilişki sırasında zorluk yaşanması, pelvik ağrı, vajinal penetrasyon öncesinde veya sırasında yoğun kaygı/korku duyulması ve pelvik taban kaslarının belirgin şekilde gerilmesi/kasılması kriterlerinden bir veya daha fazlasının yaklaşık en az altı aydır devam etmesi gerekir.
- ICD-10 Tanı Kriterleri: Vajina girişindeki kasların cinsel ilişkiye engel olacak şekilde istemsiz spazmı, penetrasyon girişimi sırasında pelvik taban kaslarında kasılma, cinsel ilişki korkusu/kaçınma gibi belirtilerin en az birkaç ay sürmesi ve organik bir nedenin bulunmaması aranır.
2. Jinekolojik ve Fiziksel Muayene
Vajinismus tanısında en önemli adımlardan biri, vajinal girişe engel olabilecek endometriozis, enfeksiyonlar, mantar, kızlık zarı anomalileri veya anatomik engeller gibi organik/fiziksel nedenleri dışlamaktır. Vajinismus hastaları, kontrol dışı kasılmalar ve yoğun korku nedeniyle jinekolojik muayenelerden kaçınma eğilimindedir ve muayene sırasında bacaklarını sıkma veya muayeneye izin vermeme gibi savunma tepkileri gösterirler.
Uluslararası Ağrı Çalışmaları Birliği (ISAA), muayene esnasında hastanın gösterdiği bu kasılma ve kaçınma tepkilerine göre vajinismusun şiddetini 5 seviyeye ayırır:
- Seviye 1 (En Hafif): Jinekolog görüşmesiyle belirgin rahatlama sağlanır ve muayene gerçekleşir.
- Seviye 2: Kaslar kasılmıştır; jinekolog görüşmesine rağmen hastanın tedirginliği devam eder ama muayene yapılabilir.
- Seviye 3: Hasta bacaklarını sıkararak jinekologdan kaçmaya çalışır.
- Seviye 4 (En Şiddetli): Hasta bacaklarını sıkar, hekimi iter veya geriye doğru kaçar; muayeneden tamamen kaçınılan evredir.
- Seviye 5: Yoğun duygusal stres, baş dönmesi, kendini savunma/koruma içgüdüsünün çok baskın olduğu ve muayenenin imkansız olduğu evredir.
3. Klinik Değerlendirme Ölçekleri ve Anketler (Bilimsel Testler)
Uzmanlar, vajinismus tanılı kişilerin cinsel işlevlerini, doyum düzeylerini ve psikolojik durumlarını ölçmek için klinik araştırmalarda ve seanslarda şu bilimsel testleri (ölçekleri) uygularlar:
- Golombok Rust Cinsel Doyum Ölçeği (GRCDÖ): İlişkinin kalitesini ve cinsel işlev bozukluklarını değerlendirir. Kadın formunda "Vajinismus" ve "Orgazm" alt boyutları başta olmak üzere toplam 7 alt boyut yer alır ve hastanın yaşadığı sorunun şiddetini değerlendirmek için kullanılır.
- Kadın Cinsel İşlev Ölçeği (FSFI - Female Sexual Function Index): Kadınların cinsel hayatındaki temel sorunları belirlemeye yönelik 19 soruluk bir ankettir. Cinsel istek, uyarılma, vajinal yağlanma, orgazm, doyum ve ağrı durumunu ölçer.
- Vajinal Penetrasyon Biliş Ölçeği: Vajinismus hastalarında ağrı beklentisini ve felaketleştirici (katastrofik) düşünceleri tespit etmek amacıyla kullanılır.
- Psikolojik Durum Testleri: Vajinismusa sıklıkla kaygı ve depresyon eşlik ettiği için Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADS) ile bireyin bedensel algısını ölçen Beden İmajı Ölçeği ve Ağrı İnançları Ölçeği gibi testlerden de yararlanılır.
vajinismus olup olmadığınızı kendi kendinize kesin olarak anlamanızı sağlayacak tıbbi bir ev testi yoktur. Bu belirtileri yaşıyorsanız kesin tanı ve doğru yönlendirme için bir kadın hastalıkları uzmanı ile cinsel terapi alanında uzmanlaşmış bir psikiyatrist veya klinik psikoloğa başvurmanız en sağlıklı adımdır.