Liebowitz Sosyal Fobi Ölçeği | Online ve Ücretsiz

Bireylerin sosyal durumlarda yaşadıkları kaygı ve çekingenlik düzeyini belirlemek

Sosyal kaygı bozukluğu riskini değerlendirmek

Terapi sürecinde hedeflenen davranışları ve müdahaleleri belirlemek

 kaygı bozukluklarının etiyolojisi (temel nedeni) konusunda farklı psikoterapi ekolleri ve kuramlar kendilerine özgü açıklamalar getirse de, tek bir ekolün kaygıyı tek başına tam olarak açıklayamayacağı ifade edilmektedir. Ekollerin kaygının temel nedenine dair yaklaşımları şu şekilde özetlenebilir:

• Psikanalitik / Psikodinamik Yaklaşım: Kaygının temelinde bilinçdışı süreçler ve semptomların kişiye özel taşıdığı bilinçdışı anlamlar yatar. Geçmişte (özellikle çocuklukta) önemli ötekilerle yaşanan acı verici, travmatik veya küçük düşürücü deneyimler bastırılır. Kişi, bu dehşet verici gerçek korkulardan korunmak için savunma mekanizmaları geliştirir ve kaygı semptomları bu bastırılmış korkuların bir yansıması olarak ortaya çıkar.
• Bilişsel-Davranışçı Yaklaşım (BDT): Kaygının ana kaynağı bilişsel çarpıtmalar ile korku ve tehdit temalı düşünce şemalarıdır. Kişinin yaşadığı durumları felaketleştirmesi, "buna dayanamam", "kontrolümü kaybedeceğim" veya "kötü bir şey olacak" şeklinde mantıksız varsayımlarda bulunması kaygıyı üretir. Davranışsal açıdan ise olumsuz olaya verilen tepkiler, kaçınma davranışları ve olumsuz koşullanmalar kaygı döngüsünü pekiştirip sürdürür.
• Biyolojik / Nörobiyolojik Yaklaşım: Kaygının temelinde biyolojik yatkınlıklar ve hassas bir sinir sistemi bulunur. İnsan beyninin doğuştan kaygıya eğilimli bir yapıda olması ve olumsuz uyarılmalara olumlu uyarılmalara kıyasla daha hızlı ve kalıcı tepkiler vermesi (olumsuz eğilim) kaygıya zemin hazırlar. Ancak kaynaklarda kaygının sırf biyolojik veya sırf psikolojik değil, psikobiyolojik bir bozukluk olduğu vurgulanır.
• Kişilerarası İlişkiler Yaklaşımı: Kaygı, kişinin sosyal çevresi ve diğer insanlarla kurduğu ilişkilerdeki olumsuz dinamiklerden kaynaklanır. Bireyin başkalarından gördüğü muamele, ihmal, istismar veya akranları tarafından küçük düşürülmesi; kendisini ayıplanmış, kusurlu, yetersiz veya yalıtılmış hissetmesine yol açarak kaygıyı tetikler.
• Bütüncül Yaklaşım (Yaralı Kendilik Modeli): Bütüncül model, tek bir ekolün bütün resmi veremeyeceğini ("altı kör adam ve fil" örneğinde olduğu gibi) savunur. Bu model kaygıyı bir yatkınlık-stres modeli çerçevesinde açıklar: Biyolojik/nörolojik hassasiyetler, geçmiş deneyimlerle oluşan kendilik yaraları (duygusal yaralar), bilişsel çarpıtmalar ve bilinçdışı anlamların tümü bir araya gelerek kaygı bozukluğunu oluşturur.

Kaygı bozukluklarında bir teknik : Sıkılmış yumruk tekniği(Kaygı Bozukluklarına Kapsamlı Bir Yaklaşım- Assen Alladin Yayınevi: Psikoterapi Enstitüsü kitabından uyarlanmıştır)

Dr. Assen Alladin'in bütüncül modelinde sıkılmış yumruk tekniği (çapalama / anchor tekniği), derin gevşeme halindeyken hissedilen sakinlik ve kontrol duygusunu bedensel bir hareketle eşleştirerek kaygı anlarında kullanılabilecek bir "içsel sıfırlama düğmesi" oluşturmayı amaçlar.

Tekniğin uygulanış adımları şu şekildedir:

1. Derin Gevşeme ve Hipnotik İndüksiyon: İlk olarak hasta hipnoza alınarak zihinsel ve bedensel olarak derin bir rahatlama ve huzur haline ulaştırılır. Bu aşamada hastada zihnin kontrolünün kendisinde olduğu ve güvende hissettiği bir durum yaratılır.

2. Yumruğu Sıkma ve Çapalama (Eşleştirme): Hasta bu derin gevşeme ve sakinlik halindeyken, kendisinden baskın olarak kullandığı elini (sağ veya sol) yumruk yapması istenir. Terapist bu esnada şu şekilde telkinde bulunur:

   "Elinizi sıktıkça ne kadar rahatladığınızı ve sakinleştiğinizi fark edin. Kontrol tamamen sizde... Ne zaman bu hissi oluşturmak isterseniz yapmanız gereken tek şey elinizi yumruk yapmak ve zihninizin bu deneyime atılmış çapasına odaklanmaktır."

3. Geleceğe Yönelik Telkin (Post-Hipnotik Telkin): Terapist, bu bağlantının gelecekte de çalışması için hastaya telkin verir:

   "Bundan sonra nerede olursanız olun; gerildiğinizde, kaygılandığınızda veya üzüldüğünüzde elinizi yumruk yapıp zihnizi bu anki deneyime bağlayarak bu sakinlik ve kontrol hissini yeniden yakalayabilirsiniz."

4. Günlük Kullanım ve Otohipnoz (İçsel Sıfırlama): Hasta günlük yaşamında kaygı, panik veya olumsuz kafa yorma (negatif otohipnoz) yaşadığı anlarda bu yumruk sıkma hareketini kullanarak kaygı döngüsünü kırar ve zihnini yeniden düzenler. Beden ve zihne her gün verilen bu pratikle kaygı devresi zayıflatılıp yerine sakinlik devresi pekiştirilir.

Kaygı bozukluklarında bir teknik : Kaygı Bozukluklarına Kapsamlı Bir Yaklaşım- Assen Alladin Yayınevi: Psikoterapi Enstitüsü kitabından uyarlanmıştır)

Dr. Assen Alladin'in modelinde gökyüzü ve bulutlar metaforu, zihne sürekli gelen kaygılı düşüncelerle savaşmak yerine onlarla araya bilişsel bir mesafe koymayı sağlayan bir kabullenme tekniğidir. Düşüncelere katı anlamlar yüklemeyi engellemeyi ve zihni yoran içsel mücadeleyi bitirmeyi amaçlar.

Metafor danışana şu adımlarla ve kurguyla anlatılır:

• Gökyüzü (Zihin): Danışandan mavi, sakin bir gökyüzü hayal etmesi istenir. Gökyüzü kişinin zihnini ve öz varlığını temsil eder.
• Bulutlar (Kaygılı Düşünceler): Zihne gelen kaygılı ve olumsuz düşünceler gökyüzünden geçen bulutlara benzetilir. Bulutlar bazen gökyüzünün maviliğini tamamen kapatabilir ve sinir bozucu görünebilir.
• Gökyüzünün Bilgeliği: Gökyüzü bulutlar geldiğinde onları kovalamak, önünden çekmek ya da onlarla savaşmak için hiçbir şey yapmaz. Çünkü gökyüzü bilgedir; bulutların orada kalıcı olmadığını, rüzgarla akıp gideceğini bilir. Eğer gökyüzü bulutları kovalamaya kalksaydı yorgunluktan bitip tükenirdi.
• Uygulama: Danışana, aklına ne zaman kaygılı bir düşünce gelirse "gökyüzü gibi" durması telkin edilir. Düşünceler sadece geçici bulutlardır; onlarla savaşmak veya onları bastırmaya çalışmak yerine geldiklerini kabul edip akıp gitmelerini beklemek gerekir.

Bu metafor sayesinde kişi, düşünceleriyle arasına mesafe koyar; düşünceye felaketleştirici bir anlam atfetmediği için düşüncenin kişi üzerindeki gücü ve yarattığı kaygı kaybolur.

Okyanus ve dalgalar metaforunu tekniği: Kaygı Bozukluklarına Kapsamlı Bir Yaklaşım- Assen Alladin Yayınevi: Psikoterapi Enstitüsü kitabından uyarlanmıştır)

Dr. Assen Alladin'in modelinde Gökyüzü ve Bulutlar metaforu bilişsel seviyedeki düşüncelere odaklanırken, Okyanus ve Dalgalar metaforu doğrudan olumsuz duygular ve hislerle baş etmek için kullanılan bir kabullenme tekniğidir.

Bu metaforun uygulama adımları ve kurgusu şu şekildedir:

1. Temsilcilerin Tanımlanması (Eşleştirme)

• Okyanus (Kişinin Kendisi): Kaygı veya olumsuz duygu yaşayan danışanın öz varlığını ve duygusal kapasitesini temsil eder.
• Dalgalar ve Fırtınalar (Olumsuz Duygular): Zihne ve bedene gelen kaygı, korku, üzüntü gibi yükselen, med-cezir oluşturan geçici olumsuz duygulardır.

2. Gözlem ve İmajinasyon

• Danışandan kendisini okyanusa yakın oturan ya da devasa bir okyanus olan bir yapıda hayal etmesi istenir.
• Okyanusta bazen dalgaların yükseldiği, med-cezirlerin yaşandığı ve şiddetli fırtınaların koptuğu canlandırılır.

3. Okyanusun Bilgeliği (Savaşmama ve Bekleme)

• Terapist, okyanusun bu yükselen dalgalar ve fırtınalar karşısında hiçbir şey yapmadığını vurgular.
• Çünkü okyanus bilgedir; ne kadar şiddetli olursa olsun her fırtınanın eninde sonunda geçeceğini, dalgaların durulacağını bilir. Bu yüzden dalgaları durdurmak veya onlarla savaşmak için güç harcamaz, sadece bekler.

4. Duyguların Doğallığı ve Akışına Bırakma

• Danışana insanın kalbinin ve bedeninin hissetmek üzere tasarlandığı, bu yüzden her zaman çeşitli duygular hissedeceği telkin edilir.
• Ne zaman olumsuz ve yoğun bir duygu gelse, danışanın "okyanus gibi" durması istenir. Hissedilen duygular tıpkı denizdeki dalgalar gibi gelip geçicidir. Duyguyla savaşmak veya onu yok etmeye çalışmak yerine onun geçici bir dalga olduğunu kabul edip üstünden akıp gitmesine izin verdiğinde, duygu kişi üzerindeki yıkıcı etkisini kaybeder.

sosyal fobi (sosyal kaygı bozukluğu) ile ilgili tüm anlatımlar konularına göre gruplandırılarak soru haline getirilmiştir:

1. Tanı, Sınıflandırma ve Komorbidite

• DSM-5'teki Konumu: DSM-5 tanı sınıflandırmasında sosyal kaygı bozukluğu (sosyal fobi) nasıl yer alır?
• Eş Zamanlı Bozukluklar: Sosyal fobisi olan bireylerde agorafobi, panik bozukluk veya depresyon gibi hangi diğer psikiyatrik rahatsızlıklar sıklıkla eş zamanlı (komorbid) olarak görülür?

2. Etiyoloji ve "Yaralı Kendilik" Modeli

• Yetersiz ve Beceriksiz Kendilik: Kendini yetersiz veya beceriksiz hisseden bireyler sosyal fobi geliştirirken temelde hangi eylemden (kendini ortaya koymak vb.) kaçınırlar?
• Kusurlu ve Ayıplanmış Kendilik: Wolfe'un "ayıplanmış, kusurlu veya küçük düşürülmüş kendilik" olarak adlandırdığı kendilik yarasına sahip kişilerde sosyal kaygı nasıl ortaya çıkar?

3. Bilişsel Süreçler ve Olumsuz Beklentiler

• Önceden Kurgulanan Senaryolar: Sosyal kaygısı olan bir kişi, bir topluluk veya ders karşısına çıkmadan önce zihninden geçen olumsuz ve felaketleştirici tahminler nelerdir?
• Kontrolü Kaybetme ve Eleştirilme Korkusu: "Ya beynim durursa, ya kaygılandığımı herkes anlarsa veya rezil olursam" şeklindeki beklenti kaygıları kişiyi nasıl bir kaçınma davranışına yönlendirir?

4. Bilinçdışı Dinamikler ve Vaka Analizi (Alice Vakası)

• Vaka Sunumu Korkusu: Hastanede vaka sunumları yaparken şiddetli sosyal kaygı yaşayan psikiyatri öğrencisi Alice'in durumunda altta yatan sembolik/bilinçdışı köken neydi?
• Çocukluk Travmasının Yansıması: Alice'in ergenlik döneminde (12-13 yaşında) yaşadığı kaza sonucu çıplak kalma travması, yetişkinlikte topluluk karşısına çıktığında zihninde nasıl bir korku tetiklemekteydi?
• Hipnotik Müdahale: Alice vakasında sosyal kaygının üstesinden gelmek için hipnotik yaş geriletme (regresyon) ve travmayı zihinde "yeniden yazma" teknikleri nasıl uygulanmıştır?

Sosyal ortamlarda özellikle heyecanlanmak yeni insanlarla tanışırken çeşitli yerlerde veya tamamında çekingen davranma eğiliminde olmak ve önemli bir konuda veya bir sunumdan sonra veya önce çeşitli nedenlerle kaygılanmak tek başına sosyal fobi olduğu anlamına gelmez ancak başkaları tarafından özellikle değerlendirilme eleştirilme küçük düşürme veya utandırıcı bir davranışta bulunma korkusu sosyal fobi için önemli birer ipucu olabilir bu durum kişinin sosyal ilişkilerini eğitimini iş yaşamını veya günlük hayatını belirgin bir şekilde etkileyebileceğini düşünebiliriz bunları etkilemeye başlamasıyla birlikte artık bu durum bir bozukluk seviyesine taşındığını söylemek çok da güç olmaz günümüzde en sık kullanılan adıyla sosyal anksiyete bozukluğu olarak değerlendirilebilir veya sosyal fobi olarak da değerlendirilebilir

sosyal fobisi olan bir danışan çoğu zaman insanlardan korkmaz aslında asıl kaygı çoğu sefer diğerleri tarafından olumsuz değerlendirilme kaygısıdır aslında çok daha derininde kendisinin mükemmel olma arzusunun yeterince gerçekleşmeyi kaygısının bir tezahürüdür

ya mükemmel olmazsam ya saçma bir şey söylersem şeklinde ifade edilir sesim titrer erse ve kusurlu görürsem kaygısı gülür aslında mükemmel yapamama kaygısı kusursuz olmama kaygısı alttan alta işlenmektedir bu durum kişinin kırılgan yapısıyla birlikte eksikliğin ortaya çıkmasına karşı kaygı oluşmasına sebebiyet verir

bu nedenle sosyal fobi düşüncelerde bedensel belirtiler dikkat süreçleri kaçınma davranışları ve kişinin kendisiyle ilgili temel inançların birbirini etkilediği çok boyutlu psikolojik bir sorundur

Sosyal Fobi Nedir?

Sosyal fobi kişinin başkaları tarafından gözlemlenebilecek veya değerlendirilebileceği sosyal durumlarda belirgin anksiyete kaygı stres yaşamasıyla kendini gösteren bir kaygı bozukluğu türüdür

Korkulan durumlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir ancak bazı kişiler hemen hemen sosyal fobinin ortaya çıkabileceği birçok özelliği benzer şekilde barındırır örneğin

yeni insanlarla tanışmaktan toplum içinde konuşmaktan bir toplantıda söz almaktan telefonla konuşmaktan karşı cinsle ilişki kurmaktan restorantta yemek istemekten bir şey talep etmekten bir mağaza görevliliği soru sormaktan endişe etme şeklinde kendini gösterebilir

Sosyal Fobi ile Sosyal Anksiyete Aynı Şey midir?

Sosyal fobi ile sosyal anksiyete aslında şu an için aynı anlamda kullanılan kelimelerdir artık günümüzde sosyal anksiyete bozukluğu şeklinde ifade edilmektedir özellikle internette sosyal fobi sosyal anksiyete sosyal kaygı bozukluğu sosyal fobi hastalığı şeklinde çeşitli ifadelerle atıldığını görebiliriz

Sosyal Fobi Belirtileri Nelerdir?

 Sosyal fobinin bir çok belirtisi mevcuttur bunları :

sosyal kaygısı bulunan kişinin zihninden şu ifadeler geçebilir ne söyleyeceğimi unutacağım herkes heyecanlandı mı anlayacak insanlar beni sıkıcı buluyor yüzüm kızarsa çok kötü olur rezil olurum sesim titreyecek veya kesin fark ediyorlar benim hakkımda kötü düşünüyorlar yanlış bir şey söylersem beni aptal gibi görürler gibi çeşitli belirtiler gösterirler gösterirler

Sosyal fobinin tek bir nedeni yoktur farklı birçok nedeni olduğunu söyleyebilirim bunların arasında genetik mizaç çocukluk deneyimleri öğrenilmiş çeşitli kaygılar ve benzeri olduğunu düşünebiliriz çevresel faktörlerde vazgeçilmez bir nedeni olarak düşünülebilir Belirsizlğe tahammülsüzlük olabilir

Sosyal fobinin anlamanın en yararlı yollarından bir tanesi kaybın nasıl oluştuğunu kendini sürdürdüğünü ortaya çıktığını bilmek ve anlamaktır örneğin kişi bir iş toplantısına gidecek olsun

1. Durum

Toplantıda konuşması gerekiyor.

2. Otomatik düşünce

“Bir şey sorarlarsa cevap veremeyeceğim.”

3. Tehdit değerlendirmesi

“İnsanların önünde yetersiz görüneceğim.”

4. Kaygı

Kaygı yükselir.

5. Bedensel belirtiler

Kalp çarpıntısı ve terleme başlar.

6. Kendine odaklanma

“Terlediğim belli oluyor mu?”

7. Güvenlik davranışı

Göz temasından kaçınır ve mümkün olduğunca kısa konuşur.

8. Sonuç

Toplantı biter.

Kişi şöyle düşünür:

“Az konuştuğum için rezil olmadım.”

Burada önemli bir problem ortaya çıkar.

Kişi aslında şu bilgiyi öğrenemez:

normal şekilde konuşsaydım gerçekten kötü bir şey olacak mıydı dolayısıyla kaçınmak kısa vadede rahatlama sağlarken uzun vadede aslında kaybının devam etmesine güçlü bir şekilde yerini korumasına neden olmaktadır bundan dolayı bu pateni kırmak için bu aşamaların herhangi bir tanesine çeşitli kırılmaları sağlamak önemlidir özellikle de bilişsel yorumlamayı yeniden yapmak değerlendirmek eski ve bilindik olan yöntemin yerine yeni bir yöntemle böyle bir sürece başlamak çok etkileyici ve yararlı olabilir

Sosyal fobi ya da sosyal anksiyete bozukluğunda kişi sosyal ortamdan tamamen kaçmaya bilir bunun yerine kendisini koruduğunu düşündüğü çeşitli davranışlar eylemler geliştirilmiş olabilir bu durum hemen hemen bütün kaygı bozukluklarında görülen bir yöntem olduğunu söyleyebiliriz

örneğin göz temasından kaçınmak çok az konuşmak söyleyeceği cümleleri öncesinde zihninde prove etmek ezberlemek toplantının arka tarafına oturmak çok soru sormamak yanında su taşımak kendisini güvende tuttuğunu düşündüğü elinde bir herhangi nesneyle gitmek vb.

Bu da araçların en önemli özelliği şudur kısa vadede kaygıyı azaltabilirler ancak uzun vadede kişinin korktuğu sonucu test etmesini engeller ve bundan dolayı kişiyi kaygısıyla yüzleşmekten çok aslında belki bir batıl inanç görevi gören güvenlik sağlayıcı bir davranışını arkasına saklanır ve böylelikle o paterni yıkmaktan kaçırmış olur

Her utangaç insan sosyal fobik öncelikli değil yönü vardır özellikle utangaçlık bir kişilik ve mizaç özelliği olabilir sosyal fobi de ise kaygılar korkular kaçınmak kişinin yaşamında etkisi çok daha önemlidir örneğin kişi sosyal kaygısı nedeniyle üniversitede sunum yapmaktan kaçınıyor odur iş görüşmelerine giremiyor romantik ilişki kuramıyor durdur ya da telefon görüşmelerini erteliyordum bunlar sıradan utangaçlığı ötesinde değerlendirilebilir

Hayır içe dönüklük ile sosyal fobi aynı şey değildir içe dönüklük bir kişilik özelliğidir sosyal fobi ise bir kaygı bozukluğudur içe dönük bir insan yalnız kalmaya veya daha küçük sosyal grupları tercih edebilir fakat bundan dolayı yoğun korku yaşayabilir özellikle de insanlarla bir araya bir geldiğinde kaybı yaşamak yerine normal sürecini devam ettirebilir ancak tercihen insanların arasına katılmamayı insanlarla birlikte olmamayı isteyebilir tercih edebilir ancak sosyal fobik olan kişiler aslında diğer insanlarla bir arada olmak isterken onlar tarafından fark edilmek isterken diğer insanlar tarafından takdir edilmeyi yoğun bir şekilde arzu ederken mükemmel olmama kaygısı yüzünden eksik olma ihtimaline karşı kaygılarından kaynaklı olarak bu durumu aleyhlerine çevirerek yaşamlarında işlev sizlik yaratan kişilerdir

sosyal fobisi olan kişi aslında sosyal ilişki kurmayı isteyebilir fakat olumsuz değerlendirilme korkusu nedenini bundan kaçınabilir dolayısıyla istemiyorum ile istiyorum ama korkuyorum aynı şey değildir

Sosyal kaygı çok farklı ortamlarda ortaya çıkabilir.

İş yaşamında

Toplantıda konuşmak, sunum yapmak, yöneticilerle görüşmek, iş görüşmesine katılmak veya çalışma arkadaşlarıyla yemek yemek.

Okul ve üniversitede

Tahtaya kalkmak, sözlü sınava girmek, sunum yapmak, sınıfta soru sormak veya arkadaş grubuna katılmak.

Romantik ilişkilerde

Hoşlandığı kişiyle konuşmak, mesaj göndermek, buluşmaya gitmek veya duygularını açıklamak.

Günlük yaşamda

Telefon etmek, restoranda sipariş vermek, mağazada soru sormak, kalabalık ortama girmek veya yabancı biriyle konuşmak.

Evet sosyal fobi daha sonrasında başlayabilir ancak sosyal fobinin kökeni olan yapılar aslında kişinin erken çocukluk döneminden itibaren mevcut olduğu için temelleri daha geçmişinde yer aldığını söyleyebiliriz ancak bozukluk seviyesini olmadığında ya da çeşitli nedenlerle zorlanmadığını için sosyal fobi ortaya çıkmamış olabilir fakat yaşamın ileriki kısımlarında çeşitli nedenlerle sosyal fobi başlamış olabilir

Belirtilerin seyri kişiden kişiye değişiklik gösterebilir sosyal fobi aslında kendiliğinden geçen bir şey olmaktan ziyade belirtilerin düzeyi azalabilir fakat kökeninde yer alan mekanizmalar ya da dinamikler nedeniyle aslında değişmesi daha güçtür fakat imkansız değildir bazı kişiler de belirtiler dönemsel olarak hafifletebilir veya tamamen ortadan kalkabilir ancak uzun süredir devam eden veya kaçınmanın yoğun olduğu sosyal aktivitede yalnız zamanın geçmesi problemin ortadan kalkacağı anlamına kesinlikle gelmemektedir çünkü sosyal kaygının devam etmesini sağlayan en önemli mekanizmalardan bir tanesi zaten kaçınmalıdır bundan dolayı kaçınılan kişi aslında sosyal fobisini arttırabilir kaçınma döngüsü sosyal fobi arttıracağı için böyle bir mekanizmayı kullanmak sosyal fobiyi azaltmak yerine tam tersine sosyal fobi iyice azdırır bilir kişinin yaşamında ciddi işlevsiz iliklere yol aça Ölüm anksiyete

Sosyal fobi nasıl geçerse olsun tek ve herkes için tam bir cevabı yoktur aslında ancak tedavi kişinin belirtilerine eşlik eden psikolojik sorunlara yaşamın koşullarına ve klinik değerlendirmelere göre çeşitli bir çok dinamik göz önünde bulundurularak yapılandırılır burada en önemli tedavi yöntemi psikoterapi olduğunu söyleyebiliriz psikoterapi sosyal anksiyete bozukluğunda en önemli seçenektir özellikle bilişsel davranışçı terapi psikodinamik psikoterapi şema terapi kabul ve kararlılık terapileri gibi terapiler etkili olduğunu söyleyebiliriz bilişsel davranışçı psikoterapinin otomatik düşünceleri tanıması olumsuz değerlendirme beklentilerinin incelenmesi kişinin kendine odaklı dikkati fark etmesi güvenlik davranışlarının azaltılması gibi çeşitli müdahaleleri kısa sürede belirtilerin hafiflemesini sağlayabilir ancak sorunun tamamen çözülmesi daha uzun süreli bir psikoterapi gerektirdiğinden dinamik psikoterapi yöntemi veya şey meteroloji gibi yöntemler kişiye daha fazla yararlı olabilir

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), sosyal anksiyete tedavisinde üzerinde en fazla çalışılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir.

Tedavide yalnızca “pozitif düşünmeye” çalışılmaz.

Amaç kişinin korkularını oluşturan ve sürdüren mekanizmaları anlamaktır.

Örneğin:

Durum: Toplantıda konuşmak.

Düşünce: “Sesim titrerse herkes benim yetersiz olduğumu düşünür.”

Terapide şu sorular araştırılabilir:

Ses titremesinin mutlaka yetersizlik anlamına geldiğine ilişkin kanıt nedir?

Başkalarının bunu fark etme ihtimali ne kadar?

Fark etseler bile gerçekten düşündüğünüz sonucu çıkaracaklarından emin misiniz?

Daha önemlisi:

Bu varsayımı gerçek hayatta nasıl test edebiliriz?

Burada davranışsal deneyler ve maruz bırakma çalışmaları önem kazanabilir.

Maruz bırakma, kişinin korktuğu sosyal durumlarla kontrollü ve sistematik biçimde karşılaşmasını içeren terapötik yöntemlerden biridir.

Örneğin kişinin kaygı hiyerarşisi şöyle olabilir:

Bir yabancıya saati sormak → 30/100

Mağaza çalışanına soru sormak → 40/100

Telefonda randevu almak → 50/100

Toplantıda soru sormak → 70/100

Sunum yapmak → 90/100

Amaç kişinin doğrudan en zor durumun içine atılması değildir.

Çalışmalar kişinin özelliklerine göre planlanır.

Buradaki temel amaç yalnızca “kaygı tamamen geçene kadar beklemek” değil; kişinin korktuğu sonuçlar hakkında yeni öğrenmeler geliştirmesidir.

Bazı sosyal anksiyete vakalarını özellikle psikiyatri hekimi tarafından çeşitli farmakolojik tedaviler kullanılması yaygın bir yöntemdir özellikle belirtileriniz şiddetli eşlik eden depresyon veya diğer anksiyete bozukluklarının olmuş olması kişinin işlevsellik düzeyini çok yoğun bir şekilde bozulmuş olması ve geçmiş tedavi öyküsü göz önünde bulundurularak ilaç kullanımı yapılabilir ilaç kişinin doğrudan isteği yerine psikiyatri hekimi tarafından uygun bulunarak kullanılması gerekir ilaç başlanması değiştirilmesi veya bırakılması psikiyatri hekimi tarafından yapılması gerekmektedir psikiyatrik ilaçlar kişinin kendi isteğine göre kesinlikle bir kullanım şeklinde olmamalıdır genellikle sosyal fobi de psikoterapi ile birlikte farmakoloji tedavilerde kullanılabilmektedir

Sosyal kaygının düzeyini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş çeşitli psikometrik ölçekler bulunmaktadır.

Bunlardan biri Liebowitz Sosyal Anksiyete Ölçeği (LSAS)'dir.

Bu tür ölçekler kişinin sosyal ve performans durumlarında yaşadığı çeşitli kaygı ve korkulardan kaçınmayı sistematik biçimde değerlendirmeye yardımcı olan psikolojik testlerdir psikolojik testlerde güvenilirlik ve geçerlilik çalışmaları şarttır. Şuan psikohelp.com da kullanılan tüm testler güvenirlilik ve geçerliliği olan testler bulunmaktadır

Sosyal kaygı sırasında çok yoğun bedensel belirtiler ortaya çıkabilir ve bazı kişiler panik atak düzeyinde çeşitli belirtiler de yaşayabilir ancak panik bozukluk bile sosyal anksiyete bozukluğu aynı şey değildir ve genellikle birbirinin nedeni olmasından ziyade birbiriyle birlik ve görülme ihtimalleri olabilir sosyal fobi de yoğun kaygı genellikle sosyal değerlendirilme şiddetiyle bağlantılıdır örneğin sunum sırasında panik dersem herkes görecek ancak bu panik atak olduğu anlamına gelmez sadece beraber oldukları beraber görüldükleri ikisinin aynı anda ortaya çıktığı anlamına gelir

Sosyal fobi ve depresyon birlikte görülme ihtimali elbette ki mevcuttur sosyal anksiyete kişinin ilişkilerini eğitimini kariyerini ve sosyal yaşamını ciddi seviyede sınırlandırabilir yalnızlık yetersizlik düşüncelerinin içine sokabilir veya depresif belirtilerle birlikte ortaya çıkabilir bunun tersine depresyonda sosyal geri çekilmeyi artırabilir Arttırabilir bu nedenle sosyal kaygı değerlendirilirken depresyon belirtileri de incelenmesi önemli bir adımı olacaktır

Sosyal fobi ve güven eksikliği aynı şey midir kesinlikle aynı şey değildir özellikle düşük güven sosyal kaybıyla ilişkili olabilir fakat aynı kavram değildir kişi genellikle sosyal değerlendirme sırasında kendisini- görebilir kusurlu görebilir yetersiz hissedebilir ancak bu kişinin sosyal fobik olduğu anlamına gelmez insanlar kadar ilginç değilim ya da konuşmam yeterince iyi değil benimle konuşmak istemezler genellikle bu tür düşünceler sosyal fobi de görülse dahi aynı şey değildir psikoterapide yalnızca kişinin özgüvenini yükseltmek yerine kişinin ego kapasiteleri artırılarak sorunlarla baş etmesi sağlanır ve böylelikle yaşama karşı yaşam zorluklarına karşı hassasiyetleri göğüslemek sorunlarla baş edebilmek ve bunları yönetebilme becerisini sağlamak amaçlanmaktadır

Sosyal fobisi olan kişiler tabii ki de ilişki kurabilir sosyal fobi ilişki kurabilir bu sosyal fobi olan kişilerin kapasitelerin olmadığı anlamına gelmemektedir özellikle kişi reddedilmekten ve olumsuz değerlendirmekten korktuğu için ilk aşamaları birazcık zor geçebilir özellikle ilk mesajı göndermek buluşma teklifi ya da duygularını açmak ya da göz teması kurmak zor olabilir bunlardan kaçma eylemi gösterebilir fakat bu tamamen yapmayacağı ya da yapamayacağı anlamına gelmemektedir

Sosyal fobi kişinin genellikle yaşamını çok ciddi seviyede işlevsiz hale getirebilir ve olumsuz yönde olumsuz ölçüde etkileyebilir kişi aslında yeterli bilgi ve beceriye sahip olmasına rağmen çeşitli toplantılarda konuşmakta zorlanabilir konuşmaktan kaçınabilir sunum yapamayabilir sunumları zor geçebilir ve benzeri sorunlar yaşayabilir bu nedenle sosyal anksiyetesi olan kişiler yalnızca kendini kötü hissetmesine neden olan bir problem değildir bir çok durumda eğitimsel mesleki ve sosyal işlevselliği ya da romantik ilişkileri de negatif yönde etkileyebilir

Sosyal fobi bir hastalık mıdır?

Sosyal anksiyete bozukluğu psikiyatri ve klinik psikoloji alanında tanımlanmış bir ruhsal bozukluktur. Ancak her sosyal çekingenlik veya heyecan sosyal anksiyete bozukluğu anlamına gelmez.

Sosyal fobi doğuştan mı gelir?

Tek başına doğuştan gelen bir bozukluk olarak değerlendirmek doğru değildir. Genetik yatkınlık, mizaç, öğrenme süreçleri ve çevresel deneyimler birlikte rol oynayabilir.

Sosyal fobi kaç yaşında başlar?

Belirtiler sıklıkla çocukluk veya ergenlik dönemlerinde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte farklı yaşlarda belirginleşmesi mümkündür.

Sosyal fobi tedavi edilmezse ne olur?

Herkeste aynı seyir görülmez. Ancak bazı kişilerde kronikleşebilir ve sosyal ilişkiler, eğitim ve iş yaşamında giderek artan kaçınmalara neden olabilir.

Sosyal fobi için hangi doktora gidilir?

Tanı ve özellikle ilaç tedavisinin değerlendirilmesi için psikiyatri uzmanına başvurulabilir. Psikoterapi için uygun eğitim ve yetkinliğe sahip ruh sağlığı profesyonellerinden destek alınabilir.

Sosyal fobi için hangi terapi kullanılır?

Bilişsel Davranışçı Terapi sosyal anksiyete konusunda güçlü araştırma desteğine sahip psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Kişinin özelliklerine ve klinik formülasyonuna göre farklı psikoterapi yaklaşımları da kullanılabilir.

Online terapi sosyal fobi için kullanılabilir mi?

Uygun vakalarda sosyal anksiyete psikoterapisinin çevrimiçi yürütülmesi mümkün olabilir. Bunun uygunluğu kişinin klinik özellikleri ve terapötik ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Sosyal fobi testi tanı koyar mı?

Hayır. Sosyal fobi testleri ve sosyal anksiyete ölçekleri tarama ve değerlendirmeye yardımcı araçlardır. Tek başına klinik tanı yerine geçmez.

Sosyal fobi ile çekingen kişilik bozukluğu aynı mıdır?

Hayır. Birbirleriyle örtüşebilen özellikleri bulunmasına rağmen aynı tanısal yapı değildirler. Ayırıcı tanı kapsamlı klinik değerlendirme gerektirir.

Sosyal fobi ile yaygın anksiyete bozukluğu aynı mı?

Hayır. Sosyal anksiyetede korkunun merkezinde özellikle sosyal değerlendirilme ve sosyal durumlar bulunurken yaygın anksiyete bozukluğunda kaygı çok sayıda yaşam alanına yayılabilir.

Sosyal fobi için psikoloğa gitmek gerekir mi?

Belirtiler kişinin yaşamını, ilişkilerini, eğitimini veya mesleki işlevselliğini belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel psikolojik değerlendirme yararlı olabilir.