Şema Mod Ölçeği 3 versiyon

Şema Mod Ölçeği (Schema Mode Inventory – SMI), bireylerin günlük yaşamlarında farklı durumlar karşısında ortaya çıkan duygu, düşünce ve davranış örüntülerini değerlendirmeye yardımcı olan psikolojik bir öz bildirim ölçeğidir. Şema terapi yaklaşımı çerçevesinde geliştirilen bu ölçek, kişinin belirli anlarda etkinleşebilen psikolojik durumlarını (şema modlarını) anlamayı amaçlar. Temel Özellikleri ve Amaçları

• Şema Modu Kavramı: Şema modu, kişinin belirli bir anda içinde bulunduğu duygusal, bilişsel ve davranışsal durumu ifade eder. Örneğin bir kişinin eleştirilme karşısında hissettiği yoğun yetersizlik veya kendini korumak için sergilediği aşırı savunmacı tutumlar, farklı modların etkinleşmesiyle açıklanır.
• Temel Amacı: Bireyin tekrar eden duygu, düşünce ve başa çıkma örüntülerine ilişkin farkındalık kazanmasını sağlamaktır. Terapötik süreçlerde duygusal tetikleyicileri, katı içsel tutumları, zorlayıcı duygularla başa çıkma biçimlerini ve ilişki kalıplarını anlamlandırmaya yardımcı olur.
• Tanı Koyma Niteliği: Ölçek tek başına psikolojik veya psikiyatrik bir tanı koymaz. Klinik değerlendirme gerektiğinde sonuçlar, yetkin bir ruh sağlığı uzmanı tarafından kişinin yaşam öyküsüyle birlikte ele alınmalıdır.

Şema modu ne demektir?

Şema modu, kişinin belirli bir anda içinde bulunduğu duygusal, bilişsel ve davranışsal durumu ifade eder. Şema terapi yaklaşımına göre şema modları; bireyin belirli bir olay veya tetikleyici karşısında deneyimlediği duyguları, zihninden geçen düşünceleri, bedensel tepkileri ve başa çıkma davranışlarını bir arada ele alan anlık psikolojik örüntülerdir.

Şema Modunun Temel Özellikleri

• Anlık Deneyim ve Etkinleşme: Erken dönem uyumsuz şemalar, başa çıkma stratejileri ve duygusal tepkiler belirli durumlarda bir arada etkinleştiğinde şema modları ortaya çıkar. Şema modları kişinin genel kişiliğini tek bir kategoriye hapsetmez; farklı durum ve koşullarda değişebilen durumları tanımlar.
• Şema ile Mod Arasındaki Fark: Şemalar (örneğin kusurluluk şeması), kişinin kendisi ve dünya hakkındaki köklü ve kalıcı inanç örüntüleridir. Şema modu ise bu köklü inançların belirli bir olayla tetiklendiğinde o an sergilenen duygu ve davranış halini (örneğin incinmiş çocuk veya kopuk korungan hali) temsil eder.
• Nasıl Oluşur?: Modların ortaya çıkışı; çocukluktaki temel duygusal ihtiyaçların (güven, kabul, sınırlar vb.) karşılanma biçimi, erken yaşam deneyimleri ve öğrenilmiş başa çıkma stratejileriyle ilişkilidir.

Şema modları nasıl oluşur?

Şema terapi yaklaşımında şema modlarının ortaya çıkışı; kişinin erken yaşam deneyimleri, temel duygusal ihtiyaçları, öğrenilmiş başa çıkma biçimleri ve mevcut yaşam koşullarıyla ilişkilendirilir.

Şema modlarının oluşumunda öne çıkan temel etkenler şunlardır:

• Temel Duygusal İhtiyaçların Karşılanma Biçimi: Çocukluk döneminde güven, sevgi, kabul, özerklik ve sağlıklı sınırlar gibi temel duygusal ihtiyaçların nasıl karşılandığı, bireyin ilerleyen yıllarda kendisini ve ilişkilerini değerlendirme biçimini doğrudan etkiler.
• İçselleştirilen Tutumlar ve İç Sesler: Erken dönemdeki çevresel yaşantılar zamanla kişinin içsel tutumlarına dönüşebilir. Örneğin sürekli eleştirilerek büyüyen bir kişi, yetişkinlikte kendisine yönelik sert ve cezalandırıcı bir iç ses geliştirerek cezalandırıcı ebeveyn modu çerçevesinde değerlendirilen mesajlar üretebilir.
• Şemalar ve Başa Çıkma Stratejilerinin Birleşimi: Erken dönem uyumsuz şemalar, öğrenilmiş başa çıkma stratejileri ve duygusal tepkiler belirli durumlarda bir araya gelerek birlikte etkinleşir ve modları oluşturur.
• Tetikleyici Yaşam Olayları: Çocukluk dönemindeki olumsuz deneyimlere (örneğin yoğun eleştiriye) benzer bir durum yetişkinlikte tekrar yaşandığında, geçmişle ilişkili bu yapılar tetiklenerek ilgili şema modunun ortaya çıkmasına yol açar.

Ölçek ne işe yarar?

Şema Mod Ölçeği (Schema Mode Inventory – SMI), temel olarak kişinin günlük yaşamda tekrar eden duygu, düşünce ve başa çıkma örüntülerine ilişkin farkındalık kazanmasını sağlar. Ölçeğin amacı bireyin kişiliğini tek bir kategoriye yerleştirmek değil; farklı yaşam koşullarında ortaya çıkan değişken psikolojik durumlarını anlamlandırmaktır.

Ölçeğin sağladığı başlıca faydalar şunlardır:

• Duygusal Tetikleyicileri Anlamak: Yoğun duygusal tepkilerin verildiği durumlar ile kişinin kendisini değersiz, yalnız veya çaresiz hissettiği deneyimleri fark etmeye yardımcı olur.
• Başa Çıkma Davranışlarını ve Eleştirel İç Sesleri İncelemek: Zorlayıcı duygularla mücadele ederken başvurulan davranış stratejilerini ve kişinin kendisine yönelttiği aşırı eleştirel ya da cezalandırıcı tutumları değerlendirmeyi sağlar.
• İlişki Örüntülerini Anlamlandırmak: Yakın ilişkilerde tekrar eden davranış kalıplarını ve tepkileri anlamaya katkıda bulunur.
• İşlevsel Deneyimleri Değerlendirmek: Yalnızca zorlayıcı durumları değil; Sağlıklı Yetişkin ve Mutlu Çocuk gibi psikolojik esnekliği destekleyen işlevsel modlarla ilişkili deneyimleri de açığa çıkarır.
• Terapi Sürecine Işık Tutmak: Psikoterapi sürecinde üzerinde çalışılabilecek duygu ve davranış alanları hakkında değerli bilgiler sunar.

 

Şema Mod Ölçeği (SMI), kişinin farklı durum ve olaylar karşısında anlık veya durumsal olarak ortaya çıkan duygu, düşünce, bedensel tepki ve davranış örüntülerini (şema modlarını) değerlendirmeyi amaçlar.

Ölçek, köklü inançların kendisinden ziyade, bu inançların ve başa çıkma tepkilerinin belirli anlarda nasıl etkinleştiğini ölçer. Temel olarak dört ana psikolojik mod kategorisini ve bunlarla ilişkili alt mod örüntülerini değerlendirir:

 Çocuk Modları

Kişinin temel duygusal ihtiyaçları, incinebilirliği, öfkesi ve ani duygusal tepkileriyle ilişkili durumları ölçer:

• İncinmiş Çocuk Modu: Yalnızlık, terk edilmişlik, çaresizlik ve değersizlik hislerini,
• Öfkeli Çocuk Modu: İhtiyaçlar karşılanmadığında veya haksızlığa uğrandığında verilen yoğun öfke tepkilerini,
• Dürtüsel Çocuk Modu: İstekleri erteleyememe ve sonuçlarını düşünmeden hareket etme eğilimini,
• Disiplinsiz Çocuk Modu: Zorlayıcı veya sıkıcı görevleri sürdürmekte güçlük çekme ve çabuk vazgeçme davranışlarını değerlendirir.

 İşlevsel Olmayan Ebeveyn Modları

Kişinin kendisine yönelik katı, eleştirel veya cezalandırıcı içsel tutum ve iç seslerini değerlendirir:

• Cezalandırıcı Ebeveyn Modu: Hata yapıldığında aşırı öz eleştiri, kendini suçlama ve cezalandırılmayı hak ettiğine inanma eğilimini,
• Talepkâr Ebeveyn Modu: Kendisinden sürekli kusursuzluk, yüksek performans veya katı kurallara uyum bekleme düzeyini ölçer.

 İşlevsel Olmayan Başa Çıkma Modları

Zorlayıcı duygulardan ve incinmekten korunmak için geliştirilen davranış stratejilerini kapsar:

• Uyumlu Teslimci Modu: Çatışmadan kaçınmak için kendi ihtiyaçlarını bastırıp başkalarının beklentilerine aşırı uyum göstermeyi,
• Kopuk Korungan Modu: Yoğun duygulardan kaçınmak için içe kapanmayı ve duygusal olarak uzaklaşmayı,
• Kopuk Kendini Yatıştıran Mod: Sıkıntı veren duygulardan uzaklaşmak için aşırı dikkat dağıtıcı eylemlere (sosyal medyada saatler geçirmek, sürekli meşgul olmak vb.) yönelmeyi,
• Büyüklenmeci Mod: İncinme hissini örtmek amacıyla kendisini üstün görme veya başkalarını değersizleştirme eğilimini,
• Zorba ve Saldırgan Mod: Güçlü ve kontrol sahibi hissetmek amacıyla başkalarını baskılama veya tehdit etme davranışlarını ölçer.

 Sağlıklı ve İşlevsel Modlar

Bireyin psikolojik esnekliğini ve dengeli işlevselliğini değerlendirir:

• Sağlıklı Yetişkin Modu: Duyguları tanıma, uygun sınırlar koyma ve sorunlarla dengeli biçimde başa çıkabilme kapasitesini,
• Mutlu Çocuk Modu: Kendisini güvende, kabul görmüş, değerli, neşeli ve rahat hissetme düzeyini ölçer.

 

"Borderline Kişilik Bozukluğunda Şema Terapi İle Tedavinin Tanımlanması" ilgili yazı için Tıklayın

"Young Telafi Ölçeği"için Tıklayın

Şema Mod Ölçeği (SMI), bireyin kendisi hakkındaki düşünce, duygu ve davranışları tanımlayan ifadelere yanıt verdiği bir öz bildirim (self-report) aracıdır. Çevrim içi platformlar üzerinden veya kâğıt-kalem formuyla tamamlanabilmektedir.

Ölçeğin uygulanışına dair temel adımlar ve özellikler şu şekildedir:

 Soru Sayısı ve Tamamlanma Süresi

• Soru Sayısı: Literatürde 118 maddelik kısa formlar gibi farklı sürümleri bulunsa da, yaygın çevrim içi uygulamalarda (örneğin Psikohelp 3. Versiyon) 174 soru yer almaktadır.
• Tamamlanma Süresi: 174 soruluk bir uygulamanın ortalama tamamlanma süresi yaklaşık 24 dakikadır. Ancak bu süre kişinin okuma hızına ve odaklanma düzeyine göre farklılık gösterebilir.

 Yanıt Derecelendirmesi

Testte yer alan ifadelere katılma sıklığı altılı derecelendirme (Likert) sistemi ile değerlendirilir:

1. Hiçbir zaman veya neredeyse hiçbir zaman
2. Nadiren
3. Bazen
4. Sık sık
5. Çoğu zaman
6. Her zaman

 Doldurulurken Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Gerçekçi Değerlendirme: Yanıtlar başkalarının beklentilerine göre değil, kişinin genellikle nasıl hissettiği ve davrandığı dikkate alınarak verilmelidir.
• Doğru veya Yanlış Cevap Yoktur: Ölçek bir başarı testi değildir; ifadelerde doğru ya da yanlış bir yanıt bulunmamaktadır.
• Uygun Ortam: Testi aceleyle tamamlamak yerine sakin bir ortamda, ifadeleri dikkatlice okuyarak yanıtlamak önerilir.

 Değerlendirme ve Sonuçlar

• Öz bildirim aracı olduğu için elde edilen veriler kişinin kendi beyanına dayanır ve o anki ruh hali ile yaşam koşullarından etkilenebilir.
• Ölçek sonuçları kişinin hangi şema modlarını ne sıklıkta bildirdiğini anlamaya yardımcı olur; ancak tek başına psikolojik veya psikiyatrik bir tanı koymaz. İhtiyaç duyulduğunda sonuçların yetkin bir ruh sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir.

 

Şema Mod Ölçeği nedir ve neyi değerlendirir

Şema modları, belirli durumlarda birlikte etkinleşen duyguları, düşünceleri ve başa çıkma tepkilerini açıklayan psikolojik durumlardır. Şema kavramı daha kalıcı örüntülere; mod kavramı kişinin etkinleşen durumuna odaklanır. Bununla birlikte bu formun yönergesi yalnızca şu anı değil, kişinin bu durumları genellikle hangi sıklıkta yaşadığını sorar. Bu nedenle envanteri “o anki ruh halinizi anlık olarak ölçen test” şeklinde tanıtmak uygun değildir. 

Örneğin: Bir toplantıda eleştirilen kişi önce incinmiş ve yetersiz hissedebilir, ardından öfkelenebilir, sonra duygularından uzaklaşabilir. Terapi görüşmesinde bu geçişlerin anlamı araştırılabilir. Bu örnek açıklama amacıyla hazırlanmıştır; ölçeğin gerçek maddesi veya tanısal bir kural değildir.

Ölçek, kişinin birden çok modunu birlikte anlamaya yardımcı olur. En yüksek puanı tek kişilik tipi olarak sunmak, diğer boyutlardaki bilgiyi kaybettirir. Klinik kullanımda puanların yanında tetikleyici olaylar, davranışın işlevi, kişinin ilişkileri ve günlük yaşamındaki güçlükler de ele alınmalıdır.

Geliştirme ve Türkçe uyarlama kaynakları

SMI'ın temel geliştirme kaynağı Young, Arntz, Atkinson, Lobbestael, Weishaar, van Vreeswijk ve Klokman'ın 2007 tarihli envanteridir. Lobbestael, van Vreeswijk, Spinhoven, Schouten ve Arntz (2010), 270 maddelik uzun formdan kısa form geliştirmiş; önce 124 madde seçmiş, altı maddenin çıkarılmasıyla 118 madde ve 14 faktöre ulaşmıştır. Çalışma 863 katılımcıyla yürütülmüştür. 

Bernstein, Ersayan ve Lobbestael'in (2014) yayımlanmamış adli eki, SMI-F'nin geliştirme kaynağıdır. Türkçe formun doğrudan psikometrik kaynağı Soygüt ve arkadaşlarının çalışmasıdır. Makale 29 Ekim 2021'de çevrim içi yayımlanmış; 2023'te dergi cildine alınmıştır. 

Aytaç, Köse Karaca ve Karaosmanoğlu (2020) ayrı bir kısa form uyarlaması yürütmüştür. Klinik ve klinik olmayan 1.287 katılımcıyla yapılan çalışmada beş madde çıkarılarak 113 maddelik, 14 faktörlü Türkçe yapı desteklenmiştir. 

 

Testin geçerlik ve güvenirliği

Türkçe SMI-F araştırmasının doğrudan bulguları

İncelenen özellik	Soygüt ve arkadaşlarının çalışmasındaki bulgu
Katılımcılar	1.271 üniversite öğrencisi; yüzde 77,5 kadın
Yaş	Ortalama 20,43; aralık 18–57
Yapı	19 faktör
İç tutarlılık	Alt ölçeklerde Cronbach alfa 0,62–0,91
Test tekrar test	49 kişi, iki hafta; ICC 0,59–0,88
Son model uyumu	CFI 0,93; TLI 0,93; RMSEA 0,049; SRMR 0,060
Madde analizi	11 madde sonraki analizlere alınmadı; model 163 maddeyle değerlendirildi

 

Kaynak: Soygüt ve ark. (2023), Yöntem ve Bulgular; Tablo 2–4, ss. 11405–11411. On bir madde gelecekteki araştırmalar için formda tutulmuştur.

Bu sonuçlar nasıl açıklanmalı

Güvenirlik, ölçümün tutarlılığıyla; geçerlik, puanlardan yapılan yorumların kanıtlarıyla ilgilidir. Alfa 0,91 ifadesi “test yüzde 91 doğru tanı koyar” anlamına gelmez. Alt ölçekler arasında farklı değerler bulunması da bütün boyutları aynı ölçüm kesinliğine sahipmiş gibi sunmamayı gerektirir. Bunlar araştırma bulgularının psikometrik açıdan yorumlarıdır.

İki haftalık tekrar ölçüm, puanların zamana karşı tutarlılığı hakkında bilgi verir. Testin insanın değişmez karakterini belirlediğini kanıtlamaz. Benzer biçimde faktör analizi, boyutların verilerde nasıl örgütlendiğini inceler; otomatik tanı algoritmasının doğruluğunu sınamaz.

Araştırma öğrenci örneklemine dayandığından çocuklara, ileri yaş gruplarına veya adli vakalara aynı kesinlikte genellenmesi ayrıca gerekçelendirilmelidir. “Adli form” adı, Türkiye'deki çalışmanın hükümlüler üzerinde yapıldığı anlamına gelmez. Bu, örneklem ile kullanım alanı arasındaki ayrımın bir sonucudur.

 

Alt ölçekler ve anlamları

Çocuk modları

Alt ölçek	Temel anlam	Açıklayıcı örnek
İncinmiş Çocuk (Vulnerable Child)	Yalnızlık, çaresizlik, incinebilirlik ve karşılanmayan ihtiyaçlar	Mesaja yanıt gelmediğinde kendini terk edilmiş hissetmek
Öfkeli Çocuk (Angry Child)	Engellenen ihtiyaçlara yönelik öfke	Dinlenmediğinde öfkelenmek ve itiraz etmek
Hiddetli Çocuk (Enraged Child)	Kontrolden taşan, yıkıcı öfke	Tartışırken eşyalara zarar verecek kadar kontrol kaybetmek
Dürtüsel Çocuk (Impulsive Child)	Sonuçları gözetmeden istek yönünde hareket	O anda istediği alışverişi bütçesini düşünmeden yapmak
Disiplinsiz Çocuk (Undisciplined Child)	Sıkıcı görevleri sürdürmede ve engellenmeye dayanmada güçlük	Bir iş zorlaşınca sürekli yarım bırakmak

 

Öfkeli Çocuk ve Hiddetli Çocuk ayrı boyutlardır. Dürtüsellik ile görev sürdürme güçlüğünü de tek başlıkta birleştirmemek gerekir. Bu açıklamalar, Lobbestael ve arkadaşlarının mod tanımlarının kısa özetleridir.

Başa çıkma modları

Alt ölçek	Temel anlam	Açıklayıcı örnek
Uyumlu Teslimci (Compliant Surrender)	Kendi ihtiyaçlarından vazgeçerek boyun eğme	İstemediği bir göreve reddedilmemek için evet demek
Kopuk Korungan (Detached Protector)	Duygulardan ve ilişkisel temastan uzaklaşma	Zor bir konuşmada hiçbir şey hissetmiyormuş gibi kapanmak
Kopuk Kendini Yatıştıran (Detached Self-Soother)	Duygusal sıkıntıyı bastırmak için oyalayıcı etkinlikler	Üzüntüsüyle temas etmemek için saatlerce ekran başında kalmak
Büyüklenmeci (Self-Aggrandizer)	Üstünlük, ayrıcalık ve hak görme	Kuralların kendisine uygulanmaması gerektiğini düşünmek
Zorba ve Saldırgan (Bully and Attack)	Baskı ve saldırıyla üstünlük kurma	Geri adım attırmak için karşısındakini aşağılamak

 

Bir davranışın işlevi önemlidir. Örneğin spor yapmak, yalnızca yapıldığı için kaçınma sayılmaz; zorlayıcı duygularla hiç temas etmemek amacıyla katı ve aşırı kullanılması farklı değerlendirilir. Bu işlevsel bakış Edwards'ın (2022) klinik yaklaşımıyla uyumludur.

Ebeveyn modları ve sağlıklı modlar

Alt ölçek	Temel anlam	Açıklayıcı örnek
Cezalandırıcı Ebeveyn (Punishing/Punitive Parent)	Kendine yönelik cezalandırıcı, acımasız iç tutum	Bir hata sonrası kendisini bütünüyle değersiz görmek
Talepkâr Ebeveyn (Demanding Parent)	Katı standartlar ve bitmeyen performans baskısı	Dinlenmeyi ancak her iş kusursuz biterse hak ettiğini düşünmek
Sağlıklı Yetişkin (Healthy Adult)	Dengeli karar, ihtiyaçları gözetme ve sınır koyma	Eleştiriyi değerlendirirken kendisini aşağılamadan sorumluluk almak
Mutlu Çocuk (Happy Child)	Güven, aidiyet, keyif ve spontanlık	Sevildiğini hissederek oyun ve yakınlıktan keyif almak

 

Sağlıklı Yetişkin ve Mutlu Çocuk, bütün yüksek puanların olumsuz yorumlanamayacağını gösterir. Sağlıklı boyutların yükselmesi, uyumsuz boyutlarla aynı yönde değerlendirilmez.

Adli formda yer alan ek boyutlar

Alt ölçek	Temel anlam	Açıklayıcı örnek
Kandırıcı ve Manipülatif (Conning and Manipulative)	Çıkar için aldatma ve yönlendirme	İstediğini elde etmek için bilgiyi kasıtlı çarpıtmak
Yırtıcı (Predator)	Soğukkanlı, hesaplı zarar verme örüntüsü	Algılanan rakibe zarar vermeyi planlamak
Öfkeli Korungan (Angry Protector)	Öfkeyle insanları uzak tutma	Yaklaşılmasını önlemek için tehditkâr bir duvar örmek
Kuşkucu Aşırı Kontrolcü (Suspicious Over-Controller)	Tehdit beklentisi ve aşırı tetikte kontrol	İyi niyetli davranışlarda sürekli gizli amaç aramak
Adli Büyüklenmeci (Forensic Self-Aggrandizer)	Büyüklenmenin güç ve hâkimiyet yönü	Güçlü görünmek için diğerlerini kendi altında tutmaya çalışma

 

İlk dört boyutun kavramsal temeli Bernstein ve arkadaşlarının (2007) adli modelinde açıklanır; son boyut SMI-F araştırmasında ayrıca yer alır. Bunlar kişiyi suçlu veya tehlikeli ilan eden etiketler olarak kullanılmamalıdır.

 

1. Şema mod testi nedir ve ne işe yarar?Şema mod testi, farklı durumlarda yaşadığınız duygu, düşünce ve başa çıkma örüntülerini değerlendirir. Bu örüntüleri anlamaya ve psikoterapide ele alınabilecek alanları belirlemeye yardımcı olur
2. Şema Mod Ölçeği 174 soru hangi testtir? 174 maddelik form, Şema Mod Envanteri Adli Formu olarak adlandırılan SMI-F ile ilişkilidir.
3. Şema mod testi ücretsiz nereden çözülür? Psikohelp’in Şema Mod Ölçeği sayfasından ücretsiz başlayabilirsiniz.  ek yorum hizmetlerinin koşulları farklı olabilir.
4. Young mod ölçeği ile şema testi aynı mı? Aynı ölçme aracı değildir: şema testi daha kalıcı şema örüntülerine, mod ölçeği ise etkinleşen duygusal durumlara ve başa çıkma tepkilerine odaklanır.
5. Şema mod testi sonuçları nasıl yorumlanır? Her alt ölçek ayrı değerlendirilir; ardından boyutların birlikte oluşturduğu profil incelenir. Yorum, kişinin yaşam koşulları ve yaşadığı güçlüklerle ilişkilendirilmelidir. 
6. Şema mod testim yüksek çıktı ne yapmalıyım? Öncelikle hangi modların yüksek olduğuna bakın. Sonuçlar günlük yaşamınızdaki güçlüklerle örtüşüyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla birlikte değerlendirebilirsiniz.
7. Bütün modlarım yüksek çıktı, bu ne anlama gelir? Bu durum tek başına bir hastalık göstermez. Yanıt örüntüsü, puanlama yöntemi ve sağlıklı modlarla uyumsuz modların ayrı yorumlanıp yorumlanmadığı kontrol edilmelidir.
8. Şema mod testi depresyonu gösterir mi? Şema mod testi tek başına depresyon tanısı koymaz. Bazı modlarla depresif belirtiler arasında ilişki bulunması, kişisel test sonucunun tanı olarak kullanılabileceği anlamına gelmez.
9.  İncinmiş çocuk modum neden yüksek çıktı? Yalnızlık, incinmişlik, çaresizlik veya değersizlikle ilişkili deneyimleri sık bildirmiş olabilirsiniz. Puan, bu duyguların nedenini tek başına açıklamaz.
10. Kopuk korungan modunda olduğumu nasıl anlarım? Zorlayıcı durumlarda duygularınızdan uzaklaşmanız, hissizleşmeniz veya ilişkisel teması azaltmanız bu modla ilişkili olabilir. Ancak bu belirtiler tek başına kesin bir değerlendirme sağlamaz.
11. Duygularımı neden kapatıyorum? Duygulardan uzaklaşmak, yoğun sıkıntıyla başa çıkmanın bir yolu olabilir. Bunun kopuk korungan örüntüsüyle ilişkisi, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve ne işe yaradığı incelenerek anlaşılabilir.
12. Sürekli kendimi eleştirmem cezalandırıcı ebeveyn modu mu? Acımasız öz eleştiri ve cezalandırılmayı hak ettiğinizi düşünmek bu modla ilişkili olabilir. Her öz eleştiri aynı anlama gelmez; iç konuşmanın içeriği ve etkisi önemlidir.
13. Dinlenirken suçluluk hissetmek talepkâr ebeveynle ilişkili mi? Dinlenmeye ancak bütün işler kusursuz tamamlandığında izin vermeniz, talepkâr ebeveyn örüntüsüyle ilişkili olabilir. Tek bir davranıştan kesin mod değerlendirmesi yapılamaz.
14. Öfkeli çocuk ile hiddetli çocuk arasındaki fark ne? Öfkeli Çocuk, engellenen ihtiyaçlarla ilişkili öfkeyi anlatır. Hiddetli Çocuk ise kontrolün daha fazla kaybolduğu, yıkıcı öfke yaşantılarına odaklanır.
15. Öfkeli korungan modu ne demek? Öfkeli Korungan, kendisini korumak ve insanları uzakta tutmak için öfkeyi kullanan başa çıkma örüntüsüdür. Burada öfkenin koruyucu ve mesafe koydurucu işlevi öne çıkar.
16. Sağlıklı yetişkin puanı ne anlama gelir? Duyguları tanıma, ihtiyaçları gözetme, sorumluluk alma ve uygun sınırlar koymayla ilişkili deneyimleri yansıtır. Yüksek puan, bu işlevsel özellikleri daha sık bildirdiğinizi gösterebilir.
17. Mutlu çocuk modunun yüksek olması iyi mi? Bu boyut güven, kabul görme, keyif ve spontanlıkla ilişkili işlevsel deneyimleri değerlendirir. Yüksekliği, uyumsuz modların yüksekliğiyle aynı şekilde yorumlanmaz.
18. Kandırıcı ve manipülatif mod yüksek çıkarsa ne olur?Yanıtlarınız, çıkar elde etmek için aldatma veya yönlendirmeyle ilişkili davranışları daha sık bildirdiğinizi gösterebilir. Bu puan tek başına kişilik bozukluğu veya değişmez bir kişilik özelliği anlamına gelmez.
19. Şema mod testi narsisizmi gösterir mi? Büyüklenmeci modla ilişkili özellikleri değerlendirebilir; ancak tek başına narsisistik kişilik bozukluğu tanısı koymaz. Tanı için kapsamlı klinik değerlendirme gerekir.
20. Şema mod testi borderline tanısı koyar mı? Hayır; mod profili, borderline kişilik sorunlarını anlamlandırmada yardımcı olabilir. Tanı yalnızca test puanlarına dayanarak konulamaz.
21. 113, 118 ve 174 soruluk şema mod testleri neden farklı? 118 madde özgün kısa formu, 113 madde ayrı bir Türkçe kısa form uyarlamasını, 174 madde ise adli modlarla genişletilmiş SMI-F’yi ifade eder. Bu formların puanlama anahtarları ve araştırma bulguları birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
22. Şema Mod Ölçeği bilimsel olarak güvenilir mi? Türkçe SMI-F araştırması, ölçeğin geçerlik ve güvenirliğini destekleyen bulgular sunmuştur. 
23. Şema Mod Ölçeğinin Türkçe geçerlik çalışmasını kim yaptı? 174 maddelik SMI-F’nin Türkçe psikometrik çalışmasını Gonca Soygüt, İ. Volkan Gülüm, Ayşe E. Ersayan, Jill Lobbestael ve David P. Bernstein yürütmüştür. Makale 2021’de çevrim içi yayımlanmış, 2023’te dergi cildine alınmıştır.
24. Şema mod testinde normal puan kaçtır? Bütün kullanıcılar için geçerli tek bir “normal toplam puan” verilmemelidir. Değerlendirme, kullanılan formun alt ölçeklerine ve dayanak gösterilen normlara göre yapılmalıdır.
25. Şema modları değişir mi? Modların etkinleşme sıklığı ve bunlarla başa çıkma biçimleri değişebilir. Şema terapide işlevsel modların güçlendirilmesi ve zorlayıcı örüntülerin dönüştürülmesi hedeflenir.
26. Şema mod testi kaç dakikada biter? Psikohelp sayfasında yaklaşık 24 dakika tahmini süre belirtilmektedir. Tamamlanma süresi okuma hızınıza ve yanıt verme biçiminize göre değişebilir.
27. Şema mod testi çocuklara uygulanır mı? İncelenen Türkçe SMI-F araştırması yetişkin üniversite öğrencileriyle yapılmıştır. Bu araştırmadan çocuklar için geçerlik sonucu çıkarılamaz; yaşa uygun araç seçilmelidir.
28. Şema mod testi sonucumu psikoloğuma götürmeli miyim? Sonuçlarınızı psikoloğunuzla paylaşabilirsiniz. Profilin yaşamınızdaki örneklerle birlikte ele alınması, puanların anlamlandırılmasına yardımcı olabilir.
29. Şema modu bir kişilik tipi midir? Şema modu, kişiyi tek bir kişilik tipine yerleştiren etiket değildir. Farklı durumlarda etkinleşebilen duygu, düşünce ve başa çıkma örüntülerini anlatır.
30.  İncinmiş çocuk modum yüksekse ne yapabilirim? Bu duyguların hangi olaylarda ortaya çıktığını ve o sırada neye ihtiyaç duyduğunuzu not edebilirsiniz. Örneklerinizi bir terapistle ele almak, örüntüyü anlamlandırmaya yardımcı olabilir. 
31. Kopuk korungan ile kopuk kendini yatıştıran arasındaki fark ne? Kopuk Korungan duygusal teması azaltmaya; Kopuk Kendini Yatıştıran ise sıkıntıdan uzaklaşmak için oyalayıcı etkinliklere yönelmeye odaklanır. İkisi aynı kişide birlikte görülebilir.
32. Öfkeli çocuk ile öfkeli korungan aynı mı? Öfkeli Çocuk, engellenmiş ihtiyaçlara yönelik öfkeyi; Öfkeli Korungan ise korunmak için insanları uzaklaştıran öfkeyi anlatır. Ayırıcı nokta, öfkenin işlevini anlamaktır.
33. Cezalandırıcı ebeveyn puanı annemin veya babamın puanı mı? Hayır; bu boyut, sizin kendinize yönelik cezalandırıcı iç tutumlarınızı değerlendirir. Anne veya babanızın kişiliğini ya da davranışlarını doğrudan ölçmez.
34. Sağlıklı yetişkin puanı yüksekse diğer yüksek puanlar önemsiz mi? Sağlıklı Yetişkin puanının yüksek olması, diğer alanlardaki güçlükleri otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Kişinin güçlü yanlarıyla zorlandığı durumlar birlikte değerlendirilmelidir.
35. SMI-F adli formunu çözmek suçluluk veya tehlikelilik gösterir mi? Hayır; formun adı ve alt ölçek puanları kişiye suçlu veya tehlikeli olduğu yönünde bir hüküm vermez. Böyle bir karar çevrim içi test profiline dayandırılamaz.
36. Testi nasıl cevaplamalıyım ve doğru cevap var mı? İfadeleri, genellikle nasıl hissettiğinizi ve davrandığınızı düşünerek yanıtlayın. Bu bir başarı testi değildir; doğru veya yanlış cevap aranmaz.
37. 174 maddelik formda neden 163 maddeyle ilgili analiz var? Türkçe araştırmada düşük faktör yükü gösteren 11 madde sonraki analizlere alınmamış, ancak gelecekteki araştırmalar için formda korunmuştur. Dolayısıyla uygulama formunun uzunluğu ile son analizde kullanılan madde sayısı farklıdır.
38. Testi tekrar çözersem sonuç değişir mi? Yaşam koşullarınız, deneyimleriniz ve kendinizi değerlendirme biçiminiz değiştikçe sonuçlar farklılaşabilir. Puan değişimi tek başına iyileşme veya kötüleşme kanıtı değildir.
39. Yapay zekâ yorumu uzman değerlendirmesi yerine geçer mi? Yapay zekâ açıklaması, uzman değerlendirmesinin yerine geçmez. Ölçeğin geçerlik araştırması da belirli bir yapay zekâ yorum sisteminin doğruluğunu kanıtlamaz.

Kaynaklar [1] Lobbestael ve ark. (2010). Reliability and validity of the short Schema Mode Inventory (SMI). DOI. www.schematherapie.nl [2] Soygüt ve ark. (2023). A preliminary psychometric study of the Turkish Schema mode inventory-forensic (SMI-F). DOI. link.springer.com [3] Edwards (2022). Using schema modes for case conceptualization in schema therapy: An applied clinical approach. DOI. www.frontiersin.org [4] Aytaç, Köse Karaca ve Karaosmanoğlu (2020). Turkish adaptation of the Short Schema Mode Inventory. DOI. baharkose.com [5] Psikohelp. Şema Mod Ölçeği 3 versiyon. Test sayfası. psikohelp.com [6] Kurnalı-Ulusoy ve Kahya (2026). A potential schema mode model of depression: Findings from a cross-sectional clinical sample. DOI. onlinelibrary.wiley.com