Beden Benliği Nedir? Psikolojide Beden Algısı ve Öz Saygı

Beden Benliği Nedir? Psikolojide Beden Algısı ve Öz Saygı

Beden benliği (body ego), bireyin kendi fiziksel varlığını, duyumlarını, sınırlarını ve bedenin uzamdaki konumunu zihinsel olarak algılayıp deneyimlemesiyle oluşan en ilkel ve temel benlik örgütlenmesidir. Bireyin "ben" dediği psikolojik yapının ilk yapı taşı soyut düşüncelerden değil, bedensel duyumlardan filizlenir.

Psikanalizden çağdaş nesne ilişkilerine ve beden psikolojisine uzanan kuramsal çerçevede beden benliği, beden algısı ve öz saygı arasındaki ilişki şu temel boyutlarla ele alınır:

 Beden Benliği (Body Ego) Nedir?

Sigmund Freud, 1923 tarihli Benlik ve Altbenlik (Das Ich und das Es) çalışmasında benliğin kökenini şu temel ilkeyle açıklamıştır:

"Benlik her şeyden önce bedensel bir benliktir; yalnızca bir yüzey varlığı değil, bir yüzeyin zihinsel yansımasıdır."

• Üçlü Algı Boyutu: Psikanalitik tanımlamalarda beden benliği üç temel algı eksenine dayanır:
  1. Bedenin nasıl hissedildiği (içsel organ duyumları, derin duyu/propriosepsiyon, temas, sıcaklık, ağrı),
  2. Bedenin ne yaptığı (motor hareketler, devinim ve kas koordinasyonu),
  3. Bedenin dış dünyadaki konumu (uzamdaki yeri, duruşu, sınırları ve uzantıları).
• Deri Benliği (Moi-Peau / Skin Ego): Didier Anzieu, cildin ve dokunma duyusunun benliğin inşasındaki rolünü vurgulayarak "deri benliği" kavramını geliştirmiştir. Deri, psişik aygıt için hem iç dünya ile dış dünyayı ayıran koruyucu bir zarf (kapsayıcı/konteyner) hem de kendilik ile öteki arasındaki geçirgen sınırı belirleyen ilk anatomik-psikolojik kalkandır.
• Beden Kendiliği ile Ruhsal Kendiliğin Bütünleşmesi: Gelişimin başlangıcında bebek zihninde soyut bir "ben" ya da "öteki" kavramı yoktur; bebek acıyı, hazzı, açlığı ve doyumu bedensel düzeyde yaşantılar. Zamanla bu nöronal ateşlenmeler bir "beden haritasına" (beden kendiliği) evrilir. Sağlıklı gelişimde bedenin sınırlarının tanınması, zihinsel ve ruhsal kendilik tasarımıyla uyumlu bir bütünleşme (entegrasyon) sürecine girer.

 Beden Algısı ve Beden İmgesi (Body Image)

Beden imgesi, kişinin kendi bedenine dair zihninde oluşturduğu öznel ve bilinçdışı tasarımdır. Paul Schilder’in belirttiği gibi bu imge, anatomik gerçeklikle birebir örtüşmek zorunda değildir; zihinsel fanteziler, erken dönem ilişkisel kayıtlar ve duygulanımlarla şekillenir:

• Annenin Bakışında Şekillenen Beden: Bebeğin kendi bedenini değerli ya da kusurlu algılaması, bakımverenin ona dokunuş biçimi ve yüzündeki aynalama ile başlar. Eğer bebek şefkatle sevilmiş ve kapsanmışsa bedenini güvenli bir ev gibi hisseder. Ancak bakımveren tarafından ihmal edilmiş, istila edilmiş ya da nefret dolu/çarpıtan gözlerle bakılmışsa, beden imgesi zihinde "kusurlu, pis, tiksindirici ya da yabancı" olarak kodlanır.
• Beden Bütünleşmesinde Yarılma ve Semptomlar: Beden kendiliği ile ruhsal kendilik bütünleşemediğinde (örneğin ergenlik krizlerinde, ağır narsisistik veya borderline tablolarda), beden kişiye yabancı bir nesneye dönüşür. Bu durum;
  • Yeme Bozuklukları (Anoreksiya/Bulimiya): Bireyin bir deri bir kemik kalsa dahi aynada kendini aşırı kilolu ve biçimsiz görmesi gibi ağır algısal çarpıtmalar,
  • Beden Dismorfik Bozukluğu (Dismorfofobi): Bireyin gerçekte var olmayan ya da önemsiz olan fiziksel kusurlarla takıntılı biçimde uğraşması ve bedeni kişiliğin nefret edilen parçasıyla eşitlemesi,
  • Bedenselleştirme (Somatizasyon): Dile dökülemeyen çatışma ve arzuların bedensel ağrılar veya işlev kayıpları aracılığıyla sahnelenmesi şeklinde ortaya çıkar.

"Çocukluk Nevrozu Nedir? Belirtileri,Nedenleri"ilgili yazı için Tıklayın

 Beden Algısı ile Öz Saygı (Self-Esteem) Arasındaki İlişki

Öz saygı; bireyin kendisini sevilmeye, değer görmeye değer bulması ve kendi varlığıyla barışık olma halidir. Beden algısı ile öz saygı birbirini doğrudan besleyen iki ayrılmaz eksendir:

• Gerçekçi Beden İmajı ve Sağlam Kimlik: Salman Akhtar, sağlıklı ve yapılanmış bir kimliğin temel ölçütlerinden birinin "gerçekçi bir beden imajı" olduğunu belirtir. Kendi bedensel sınırlarını, kusurlarını ve sınırlarını kabul edebilen bir birey, dış dünyadan gelen eleştirilere karşı içsel dengesini koruyabilir.
• Narsisistik Kırılganlık ve Dış Odaklılık: Öz saygısını içsel olarak regüle edemeyen bireyler, değerlilik hissini tamamen dışarıdan gelecek hayranlığa, estetik mükemmelliğe veya başkalarının onayına bağlarlar. Fiziksel görünüm kusursuz bir zırh veya bir "vitrin" olarak kullanıldığında, en ufak bir yaşlanma belirtisi, kilo değişimi ya da bedensel kusur bireyde ağır bir narsisistik incinmeye ve öz saygı çöküşüne yol açar.
• Bedeni Nesneleştirme ve Cezalandırma: Öz saygısı düşük olan veya erken dönemde yoğun suçluluk/utanç duygularıyla büyüyen bireyler, zihinlerindeki katı süperego (üst-benlik) saldırılarını doğrudan bedenlerine yöneltirler. Beden adeta cezalandırılması gereken ayrı bir "düşman nesne" haline gelir; kendini yaralama eylemleri ya da bedeninden tiksinme halleri bu dinamiğin yansımasıdır.

En çok tıklanan "Psikolojik Testler " için TIKLAYIN

KAYNAKÇA

1. Özakkaş, T. (Ed.). Psikanaliz Temel Kitabı 5: Terimler Sözlüğü. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları. 
2. Freud, S. / Özakkaş, T. (Ed.). Sigmund Freud ve Klasik Psikanalitik Gelenek & Psikanaliz Temel Kitabı 1: Giriş ve Temel Kavramlar. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları.
3. Akhtar, S. / Özakkaş, T. (Ed.). Ağır Kişilik Bozukluklarının Tanı ve Sağaltımı İçin Başvuru Kitabı. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları. 
4. Masterson, J. F. / Özakkaş, T. (Ed.). Kendilik Bozukluklarının Tedavisinde Yeni Ufuklar & Kişilik Bozuklukları Masterson. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları. 
5. PDM Çalışma Grubu. PDM-2 (Psikodinamik Tanı Kılavuzu). Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları.