Bebeklik Amnezisi Nedir? İlk Yıllarımızı Neden Hatırlamıyoruz?

Bebeklik Amnezisi Nedir? İlk Yıllarımızı Neden Hatırlamıyoruz?

Bebeklik amnezisi (infantile amnesia ya da çocukluk amnezisi), bireylerin yaşamın ilk 2 ila 4 yılına ait olayları ve deneyimleri yetişkinlikte bilinçli olarak hatırlayamaması durumudur; bu olgu normal ve evrensel kabul edilir.

İnsanların bebeklik ve erken çocukluk dönemlerini hatırlayamaması zihinsel bir kusur veya eksiklik değil; beynin nörobiyolojik olgunlaşma dinamikleri, bellek sistemlerinin farklılaşması, dil gelişimi ve psikanalitik savunma süreçlerinin doğal bir sonucudur.

İlk Yıllarımızı Neden Hatırlamıyoruz?

 Nörobiyolojik Nedenler: Hipokampus ve Açık Belleğin Geç Olgunlaşması

İnsan beyninde iki temel bellek sistemi paralel şekilde çalışır: örtük (bildirimsel olmayan) bellek ve açık (bildirimsel/otobiyografik) bellek.

• Erken Gelişen Amigdala: Duygusal ve somatik tepkileri, korkuyu ve bağlanma izlerini işleyen amigdala doğum öncesinde bile olgunlaşmış durumdadır. Bu nedenle bebekler duygusal ve bedensel deneyimleri çok erken andan itibaren kaydeder.
• Geç Gelişen Hipokampus: Olayları yer, zaman ve bağlam çerçevesine oturtarak bilinçli biçimde hatırlanabilir anılara (otobiyografik belleğe) dönüştüren hipokampus ve hipokampal-kortikal ağlar doğumda henüz tam olgunlaşmamıştır. Hipokampusun ve frontal kortikal bölgelerin gelişimi yıllar içinde kademeli olarak tamamlandığı için, bebeklikte yaşanan olaylar sonradan bilinçli olarak zihne çağrılabilecek bir kodlama formatında açık belleğe işlenemez.

 Yaşantıdan Simgeye Geçiş ve Dilin Gelişimi

Yaşamın ilk yıllarında zihinsel gelişim yaşantı \(\rightarrow\) imgelem \(\rightarrow\) simgeleştirme basamaklarından geçer:

• 0 – 2 Yaş (Sağ Beyin ve Örtük Öğrenme): Yaşamın ilk iki yılında sağ beyin büyümesi ve örtük öğrenme baskındır; bebek dünyayı anlık bedensel duyumlar, kokular, temaslar ve duygusal etkileşimlerle yaşantılar. Bebeğin zihninde geçmiş, gelecek veya mantıksal bir zaman çizgisi henüz yoktur.
• 2 – 3 Yaş Sonrası (Sol Beyin ve Dil): Yaşantıların kelimelere dökülmesi, anlamlandırılması ve anlatısal bir hikâyeye dönüştürülmesi (simgeleştirme) ancak 2-3 yaş civarında sol beynin ve dil kapasitesinin devreye girmesiyle başlar. Bir anının otobiyografik olarak hatırlanabilmesi için sözel ve anlamsal kodlara bağlanması gerekir; bebeklik döneminde henüz bu dilsel şablonlar bulunmadığından, dil öncesi deneyimler yetişkin diline tercüme edilip geri çağrılamaz.

"Baskılama Nedir?  Düşünceleri Bastırma ve Psikolojik Etkileri" ilgili yazı için Tıklayın

 Kendilik Anlatısı (Autobiographical Self) Eksikliği

Bir olayın "Benim başıma geldi" şeklinde hatırlanabilmesi için bireyin tutarlı bir çekirdek kendilik ve öyküsel kendilik algısına sahip olması gerekir. Bebeklikte kendilik ile öteki arasındaki sınırlar henüz tam ayrışmadığı ve zaman içinde kesintisiz devam eden bir "kendilik anlatısı" bulunmadığı için olaylar süreğen bir kişisel tarih şeridine dizilemez.

 Psikanalitik Yaklaşım: Bastırma Bariyeri (Repression Barrier)

Sigmund Freud, çocukluk amnezisini nörobiyolojik bir yetersizlikten öte psikodinamik bir savunma olgusu olarak tanımlamıştır. Freud'a göre:

• Erken çocukluk evresi yoğun içgüdüsel arzuların, çatışmaların ve ödipal karmaşaların yaşandığı bir dönemdir.
• Gelişen benlik (ego), bu döneme eşlik eden kaygı, suçluluk ve çatışmalarla baş edebilmek amacıyla erken dönem yaşantılarının üzerine bir bastırma bariyeri (repression barrier) kurar.
• Bu bariyer, psişiği okul çağı (gizillik/latans) görevlerine hazırlamak ve benliği ilkel çatışmalardan korumak için çocukluğun ilk yıllarındaki anıların üzerini örter.

Bu Anılar Gerçekten Kayıp mı?

Bebeklik anıları açık bellekte bir film sahnesi gibi hatırlanamasa da tamamen yok olmazlar. Bu deneyimler:

• Beden Hafızasında (Somatic Memory): İlk 2-3 yıldaki yatışma, ihmal, açlık, şefkat ya da travmalar hücre düzeyinde bedene ve otonom sinir sistemine mühürlenir. Yetişkinlikte sebebi bilinmeyen bedensel gerilimler, somatik tepkiler veya panik halleri genellikle bu dönemin izlerini taşır.
• Örtük İlişkisel Bilgide: Güvenli ya da güvensiz bağlanma şablonları, dünyanın güvenli bir yer olup olmadığına dair temel inançlar örtük bellek sisteminde saklanarak yetişkinlikteki ilişki tercihlerimizi yönetmeye devam eder.

En çok tıklanan "Psikolojik Testler " için TIKLAYIN

KAYNAKÇA

1. Cozolino, L. İnsan İlişkilerinin Nörobilimi: Bağlanma ve Gelişen Sosyal Beyin. (Çev. Ed.: T. Özakkaş), Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları.
2. Özakkaş, T. (Ed.). Psikanaliz Temel Kitabı 5: Terimler Sözlüğü. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları.
3. Masterson, J. F. / Özakkaş, T. (Ed.). Kendilik Bozukluklarının Tedavisinde Yeni Ufuklar. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları. 
4. Özakkaş, T. 1. Kitap: Terapistler Rüyayı Nasıl Yorumlar & Otohipnoz ve Beden Ruh İlişkisi. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları.
5. Eagle, M. N. / PDM Çalışma Grubu. Psikanaliz Temel Kitabı 1: Giriş ve Temel Kavramlar & PDM-2 (Psikodinamik Tanı Kılavuzu). Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları