DSM, PDM-2 ve OPD Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi

DSM, PDM-2 ve OPD Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi

Psikohelp İçerik Ekibi Psikohelp İçerik Ekibi
•
22 Kasım 2026
•
19 dk okuma
•
4 görüntülenme

DSM, PDM-2 ve OPD Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi Klinik psikoloji ve psikiyatri pratiğinde danışanı yalnızca tekil bir hastalık etiketiyle tanımlamak, insan ruhsallığının karmaşık biyopsikososya...

DSM, PDM-2 ve OPD Modellerinin Karşılaştırmalı Analizi

Klinik psikoloji ve psikiyatri pratiğinde danışanı yalnızca tekil bir hastalık etiketiyle tanımlamak, insan ruhsallığının karmaşık biyopsikososyal doğasını kavramak açısından yetersiz kalmaktadır. Yüzyılı aşkın süredir devam eden nosolojik tartışmalar; semptomların yalnızca yüzeyde görünen birer döküntü mü olduğu, yoksa belirli bir kişilik örgütlenmesi, zihinsel kapasite ve kişilerarası bağlam içinde mi anlam kazandığı sorusu etrafında düğümlenmektedir. Bu gereksinim doğrultusunda geliştirilen çok eksenli tanı ve formülasyon sistemleri, klinisyene hastayı tek bir düzlemde kategorize etmek yerine, ruhsal aygıtın farklı katmanlarını eşzamanlı olarak haritalandırma olanağı sunar.

Tıbbi modelin kategorik ve betimleyici tasniflerinden psikodinamik kuramın boyutsal ve öznel deneyim haritalarına uzanan bu yaklaşım, hastanın neden belirli bir semptom geliştirdiğini, bu semptomun hangi karakter zemininde yeşerdiğini ve hangi psikoterapötik müdahalelere yanıt vereceğini belirlemede temel bir kılavuzdur.

1. Çok Eksenli Tanı Yaklaşımının Kuramsal Temelleri ve Klinik İhtiyaç

Geleneksel psikiyatrik sınıflandırma sistemleri uzun yıllar boyunca hastalıkları enfeksiyon hastalıkları modeline benzer biçimde, bireyin içine dışarıdan sızan yabancı lezyonlar olarak ele almıştır. Oysa psikolojik rahatsızlıklar çoğunlukla biyolojik mizaç, nörolojik donanım, içselleştirilmiş nesne ilişkileri ve çevresel stresörlerin dinamik bir kesişimidir. Bu gerçeğin kavranmasıyla birlikte, 1980 yılında yayımlanan DSM-III ile psikiyatri dünyasında çok eksenli değerlendirme çağı başlamıştır.

Çok eksenli yaklaşımın temel amacı, klinisyenin odağını dar bir semptom sayımından kurtararak bireyin bütüncül işlevselliğine yöneltmektir. Semptomları tek başına tedavi etmeye çalışmak, buzdağının yalnızca suyun üzerinde kalan kısmına müdahale etmek gibidir. Klinik araştırmalar, altta yatan kişilik örüntüleri, duygusal temalar ve kişilerarası süreçler dikkate alınmadan yalnızca açık davranışlara veya semptomlara odaklanan tedavilerin sağladığı kazanımların uzun vadede sürdürülebilir olmadığını açıkça göstermektedir.

Bu noktada iki temel nosolojik felsefe karşı karşıya gelir:

  • Kategorik Yaklaşım: Belirli bir tanı kriteri listesindeki maddelerden kaç tanesinin karşılandığına bakar. Varlık ya da yokluk üzerinden kesin sınırlar çizer. Amerikan Psikiyatri Birliği'nin DSM sisteminde ve Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD sınıflandırmasında ağırlıklı olarak bu mantık hâkimdir.
  • Boyutsal ve Prototipik Yaklaşım: Ruhsal işleyişi siyah-beyaz kategoriler yerine, sağlıktan ağıra uzanan bir şiddet spektrumu üzerinde değerlendirir. Bireyin saf bir tanı kutusuna girmesinden ziyade, klinik prototiplere ne derece benzediğini ve hangi zihinsel kapasitelerde yetersizlik yaşadığını irdeler. Psikodinamik Tanı Kılavuzu (PDM) ve İşlevselleştirilmiş Psikodinamik Tanı (OPD) sistemleri bu felsefenin en yetkin temsilcileridir.

2. Klasik Psikiyatrik Değerlendirme: DSM Çok Eksenli Sistemi

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından geliştirilen ve DSM-III'ten DSM-IV-TR'ye kadar klinik pratiğin omurgasını oluşturan beş eksenli model, biyopsikososyal değerlendirmenin ilk sistematik standardı olmuştur. Her ne kadar DSM-5 ile birlikte Amerikan Psikiyatri Birliği tek eksenli ve karma bir modele geçmiş olsa da, klinik vaka formülasyonu mantığını kavramak ve hastanın tablosunu katmanlarına ayırmak için beş eksenli düşünüş klinisyenler için vazgeçilmez bir zihinsel şablon olmaya devam etmektedir.

Klinik değerlendirme sürecinde klinisyen, hastanın durumunu beş ayrı boyut üzerinden inceler. Bu beş boyut, zihinsel aygıtın anlık krizlerinden kalıcı karakter yapılarına ve organik biyolojisine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar:

Eksen I: Klinik Bozukluklar ve Klinik İlgi Odağı Olabilecek Diğer Durumlar

Hastanın psikiyatri kliniğine veya acil servise başvurmasına neden olan, genellikle dönemsel dalgalanmalar sergileyen ve göreceli olarak akut başlangıçlı ruhsal sendromlar bu eksende kodlanır. Majör Depresif Bozukluk, Panik Bozukluk, Yaygın Anksiyete Bozukluğu, Obsesif-Kompulsif Bozukluk, Şizofreni, Bipolar Bozukluk ve Madde Kullanım Bozuklukları Eksen I kapsamında yer alır.

Eksen I bozuklukları, enfeksiyon hastalıklarındaki "ateş veya öksürük" gibi akut semptomlara benzetilebilir. Hastanın iç dünyasında bir şeylerin yolunda gitmediğini haber veren birer sinyaldir. Ancak bu sendromlar çoğu zaman altta yatan yapısal bir kırılmanın veya çatışmanın dışa vurumudur.

Eksen II: Kişilik Bozuklukları ve Zihinsel Yetersizlik

Bireyin erken çocukluk ve ergenlik evrelerinden itibaren kristalleşen, katı, yaygın, esneklikten yoksun ve değişime oldukça dirençli karakterolojik örüntüleri Eksen II'de değerlendirilir. Borderline, Narsisistik, Çekingen, Obsesif-Kompulsif, Şizoid, Paranoid ve Antisosyal Kişilik Bozuklukları bu alanda yer alır. Ayrıca zihinsel gelişim yetersizlikleri (mental retardasyon) de bu eksende kodlanır.

Kişilik, organizmanın psikolojik bağışıklık sistemi gibidir. Eksen I'deki depresyon veya panik atağın hangi kişilik zemininde ortaya çıktığını bilmek, tedavinin rotasını kökten değiştirir. Örneğin Eksen I'de majör depresyon tanısı almış iki hastadan birinde Eksen II'de narsisistik kişilik bozukluğu, diğerinde ise bağımlı kişilik bozukluğu varsa, her iki hastanın depresyonu yaşama biçimi, seans odasındaki aktarımı ve tedaviye uyumu bütünüyle farklı dinamikler sergileyecektir.

Eksen III: Genel Tıbbi Durumlar

Hastanın psikiyatrik tablosuna neden olabilecek, onu alevlendirebilecek ya da psikotrop ilaç tedavisini ve psikoterapi sürecini doğrudan etkileyebilecek her türlü bedensel, organik ve nörolojik hastalık bu eksende belirtilir. Hipotiroidizm, diyabet, kafa travmaları, kardiyovasküler hastalıklar, multipl skleroz veya otoimmün süreçler Eksen III kapsamındadır.

Ruhsal ve bedensel işleyiş birbirinden bağımsız değildir; beden, zihinsel süreçlerin biyolojik donanımıdır. Eksen III'teki bir hipotiroidizm tablosu doğrudan Eksen I'de depresif belirtilere yol açabilir ya da konversiyon semptomları gösteren bir hastada organik ayırıcı tanının yapılmasını gerektirebilir.

Eksen IV: Psikososyal ve Çevresel Stres Kaynakları

Bireyin psikiyatrik tablosunun ortaya çıkışında tetikleyici rol oynayan, semptomları besleyen ya da hastalığın seyrini zorlaştıran çevresel faktörler bu eksende irdelenir. Aile içi çatışmalar, boşanma, bir yakının kaybı, işsizlik, ekonomik darboğaz, barınma sorunları, göç, ırkçılık veya yasal davalar Eksen IV'ün odak noktalarıdır.

Bu stres kaynakları, organizmanın savunma kapasitesini zorlayan çevresel patojenler gibidir. Eksen IV'teki stresörler doğrudan Eksen I'deki klinik alevlenmeyi tetikleyebilir ve tedavi planında çevresel destek mekanizmalarının devreye sokulmasını zorunlu kılabilir.

Eksen V: İşlevselliğin Genel Değerlendirilmesi (GİD / GAF)

Hastanın zihinsel, psikolojik, sosyal ve mesleki işlevselliğinin bütüncül bir sayısal göstergesidir. Genellikle 0 ile 100 arasında (klinik uygulamada 1–90 puanlık skalada) derecelendirilir. Klinisyen, hastanın hem başvuru anındaki mevcut işlevsellik düzeyini hem de son bir yıl içindeki en yüksek işlevsellik seviyesini puanlar:

  • 81–100 Puan: Geniş bir etkinlik yelpazesinde üstün işlevsellik, geçici ve hafif zorlanmalar dışında tam psikolojik uyum.
  • 61–80 Puan: Hafif semptomlar veya sosyal/mesleki alanlarda hafif güçlükler, genel olarak anlamlı ilişkileri sürdürebilme.
  • 41–60 Puan: Orta derecede semptomlar (düzensiz panik ataklar, depresif duygu durum) ya da sosyal ve mesleki işlevsellikte belirgin aksamalar.
  • 21–40 Puan: Gerçeklik değerlendirmesinde ya da iletişimde belirgin bozulma, iş ve aile yaşamında ciddi işlevsizlik.
  • 1–20 Puan: Kendine ya da başkalarına zarar verme riski, kişisel öz bakımın tamamen yitirilmesi veya sürekli gözetim gereksinimi.

Eksen V puanı, hastaya uygulanacak tedavinin biçimini (destekleyici psikoterapi, yatarak tedavi veya derinlemesine irdeleyici dinamik psikoterapi) belirlemede hayati bir prognostik ölçüttür.

3. Psikodinamik Tanı Kılavuzu (PDM ve PDM-2): Öznellik ve Ruhsal Kapasitelerin Haritası

Amerikan Psikanaliz Birliği, Uluslararası Psikanaliz Birliği, Amerikan Psikoloji Birliği'nin Psikanaliz Bölümü gibi önde gelen psikanalitik ve ampirik araştırma kurumlarının ortak konsorsiyumuyla hazırlanan Psikodinamik Tanı Kılavuzu (PDM ve güncellenmiş ikinci baskısı PDM-2), betimleyici psikiyatrinin eksik bıraktığı en hayati alanı merkeze alır: bireyin içsel dünyası, öznelliği ve zihinsel kapasiteleri.

PDM-2'nin temel felsefesi, "bozuklukları sınıflandırmak" yerine "insanları anlamak ve sınıflandırmak" ilkesine dayanır. Kılavuz, kişinin yalnızca "neyi" olduğunu değil, "kim" olduğunu araştırmayı hedefler. Ruh sağlığını yalnızca semptomsuzluk olarak görmez; tıpkı kalp sağlığının yalnızca göğüs ağrısının olmamasıyla tanımlanamayacağı gibi, psikolojik sağlığın da çok boyutlu zihinsel kapasitelerin ahenkli işleyişine bağlı olduğunu vurgular.

A. Yetişkin Değerlendirmesinde Üç Temel Eksen ve Sıralama Mantığı

Yetişkin bir birey kliniğe başvurduğunda, kişiliği artık gelişimsel olarak istikrar kazanmış ve yerleşmiştir. Bu nedenle PDM-2 yetişkin bölümünde eksen sıralaması K Ekseni ile başlar:

Kişilik Sendromları (K Ekseni) temel referans alınarak, bireyin zihinsel kapasiteleri (Z Ekseni) ve öznel semptom deneyimi (S Ekseni) birbirini tamamlayan bir hiyerarşide analiz edilir.

1. K Ekseni (Kişilik Sendromları ve Örüntüleri - P Axis)

K Ekseni, yetişkin bireyin kişilik örgütlenmesini iki kesişen boyutta ele alır:

  • Kişilik Örgütlenmesi Düzeyi: Otto Kernberg'in yapısal modeline dayalı olarak; Sağlıklı, Nevrotik, Borderline (Sınırda) ve Psikotik düzeyler. Değerlendirmede kimlik bütünlüğü, nesne ilişkilerinin niteliği, kullanılan savunma mekanizmalarının olgunluğu ve gerçekliği değerlendirme yetisi temel alınır.
  • Kişilik Stilleri ve Sendromları: Bireyin karakter tipolojisini tanımlar. Depresif (anaklitik ve introjektif alt tipleriyle), Bağımlı (pasif-agresif ve bağımlılığı reddeden tezahürleriyle), Kaygılı-Kaçıngan ve Fobik, Obsesif-Kompulsif, Şizoid, Somatize Eden, Histerik-Histriyonik, Narsisistik (açık, gizli ve kötücül alt tipleriyle), Paranoid, Psikopatik ve Sadist kişilik örüntüleri bu eksende haritalandırılır.

2. Z Ekseni (Zihinsel İşlevsellik Profili - M Axis)

K Ekseni hastanın genel kişilik haritasını sunarken, Z Ekseni bu yapının içini dolduran spesifik zihinsel mekanizmaları ve kapasiteleri mikroskobik düzeyde inceler. PDM-2'de zihinsel işlevlerin sayısı 9'dan 12'ye çıkarılmış ve her biri 1 (şiddetli yetersizlik) ile 5 (sağlıklı) arasında derecelendirilen Likert tipi bir ölçekle standardize edilmiştir.

Bu 12 kapasite dört ana işlevsel kümede toplanır:

Ana Kategori

Z Ekseni Ruhsal Kapasiteleri

Klinik Anlamı ve İşleyişi

Bilişsel ve Duygusal Süreçler

1. Düzenleme, dikkat ve öğrenme kapasitesi 2. Duygulanım çeşitliliği, iletişimi ve kavrama kapasitesi 3. Zihinselleştirme ve düşünüm işlevselliği kapasitesi

Dikkati odaklayabilme, geniş bir duygu yelpazesini tanıyıp söze dökebilme ve hem kendi hem de ötekinin zihinsel durumlarını doğru okuyabilme becerisi.

Kimlik ve İlişkiler

4. Farklılaşma ve bütünleşme (kimlik) kapasitesi 5. İlişki ve yakınlık kapasitesi 6. Özsaygı düzenleme kapasitesi ve içsel deneyimin kalitesi

Kendilik ile ötekini ayrıştırabilme, zaman içinde tutarlı bir benlik hissi taşıma, derinlikli ilişkiler kurabilme ve öz değerini gerçekçi dengede tutabilme.

Savunma ve Başa Çıkma

7. Dürtü kontrolü ve düzenleme kapasitesi 8. Savunma işlevselliği kapasitesi 9. Uyum sağlama, psikolojik dayanıklılık ve güçlü yönler

Haz erteleme, hayal kırıklığı toleransı, ilkel savunmalar (bölme, inkar) yerine olgun savunmaları (yüceltme, bastırma) kullanabilme ve stresten ders çıkarabilme.

Özfarkındalık ve Özyönlendirme

10. Kendini gözlemleme kapasitesi (psikolojik farkındalık) 11. İçsel standart ve idealler oluşturma kapasitesi 12. Anlam ve amaç kapasitesi

Kendi iç dünyasına dışarıdan nesnel bir gözle bakabilme (gözlemleyen benlik), olgun bir vicdan/ahlak sistemi taşıma ve yaşama değer katan amaçlar inşa edebilme.

12 kapasitenin puanlarının toplamı (12–60 puan aralığı), hastanın genel zihinsel işlevsellik düzeyini belirler: Sağlıklı (54–60), Nevrotik (40–53), Borderline (26–39) ve Psikotik (12–25).

3. S Ekseni (Semptom Örüntüleri: Öznel Deneyim - S Axis)

S Ekseni, DSM ve ICD'deki semptom kategorilerini başlangıç noktası alır; ancak bunları yalnızca dışarıdan gözlenen bir belirti listesi olarak değil, hastanın bu semptomu içsel olarak nasıl yaşadığı çerçevesinde tanımlar.

Her semptom kümesi şu dört deneyimsel boyutta ele alınır:

  • Duygulanım Durumları: Hastanın semptomla birlikte hissettiği baskın duygusal zemin (dehşet, utanç, keder, çaresizlik).
  • Bilişsel Süreçler: Zihindeki otomatik düşünceler, inançlar ve fanteziler.
  • Somatik Deneyimler: Bedenin verdiği otonomik ve fizyolojik tepkiler (boğulma hissi, kas gerginlikleri, uyuşma).
  • İlişki Örüntüleri ve Karşı-Aktarım: Semptomun yakın ilişkileri nasıl etkilediği ve en önemlisi seans odasında terapistte uyandırdığı öznel karşı-aktarım duyguları (çaresizlik, kurtarma arzusu, öfke, boğulma hissi).

B. Yaşam Döngüsü Boyunca Eksen Sıralamasının Değişimi

PDM-2'nin en ayırt edici klinik yeniliklerinden biri, insan gelişiminin tek tip bir tanı kalıbına sığdırılamayacağını kabul etmesidir:

  • Çocukluk (4–11 Yaş) ve Ergenlik (12–19 Yaş): Bu evrelerde kişilik henüz kemikleşmemiştir, akışkandır ve gelişimsel krizlerin etkisi altındadır. Bu nedenle değerlendirme K Ekseni ile değil, gelişimsel kapasiteleri ölçen Z Ekseni (ZÇ ve ZE) ile başlar. Zihinsel işlevselliğin anlaşılması, gelişmekte olan kişilik stilini (KÇ ve KE) ve semptomları (SÇ ve SE) doğru konumlandırmayı sağlar.
  • Yaşlılık Dönemi: İleri yaşlarda kişilikten ziyade bilişsel kapasiteler, kayıplar ve yaşlanmaya uyum sağlama dinamikleri ön plana çıktığı için değerlendirme yine ZY Ekseni ile başlatılır.

C. Bebeklik ve İlk Çocukluk Dönemi (BİÇ) Eksen Sistemi (0–3 Yaş)

Yaşamın ilk 3 yılında psikopatoloji tekil bir bireyde değil, anne-bebek ikilisinin etkileşimsel alanında ve nörogelişimsel duyusal süreçlerde şekillenir. Bu nedenle BİÇ sınıflandırması kendine has beş eksenli bir model kullanır:

  • Eksen I (Birincil Ruh Sağlığı Tanıları): Psikofizyolojik bozukluklar, duygudurum bozuklukları, beslenme ve uyku problemleri.
  • Eksen II (İşlevsel Duygusal Gelişimsel Kapasiteler): Stanley Greenspan'in DIR modeline dayanan; ortak dikkat, regülasyon, bağlanma, iki yönlü iletişim ve sembolik düşünce kapasiteleri.
  • Eksen III (Düzenleyici-Duyusal İşlemleme Kapasiteleri): Bebeğin duyusal modülasyonu, duyusal ayrımı ve motor planlama becerileri (aşırı duyarlılık, duyum arayışı vb.).
  • Eksen IV (İlişki Örüntüleri ve Bozuklukları): Bakımveren-bebek arasındaki etkileşimin niteliği, uyumlanma düzeyi ve aile örüntüleri.
  • Eksen V (Diğer Tıbbi ve Nörolojik Tanılar): Genetik durumlar, organik hastalıklar ve fiziksel gelişim tablosu.

D. PDM-2 Değerlendirme Araçları

PDM-2, sübjektif klinik yargıları ampirik olarak güvenilir hale getirmek amacıyla yapılandırılmış ölçüm araçlarıyla desteklenmiştir:

  • PDC-2 (Psikodinamik Tanı Çizelgesi-2): Yetişkin, ergen (PDC-E), çocuk (PDC-Ç), yaşlı (PDC-Y) ve bebeklik (PDC-BİÇ) formlarıyla klinisyeni tüm eksenler boyunca adım adım yönlendiren, üç sayfalık pratik ve geçerliliği kanıtlanmış bir protokoldür.
  • PDP-2 (Psikodinamik Tanı Prototipleri-2): K Eksenindeki kişilik örgütlenmelerini ve sendromlarını prototipik tanımlarla eşleştiren hızlı tarama aracıdır.
  • SWAP-200 ve SWAP-II: Q-sort metodolojisiyle klinisyenin gözlemlerini matematiksel ve psikometrik olarak standart bir profile dönüştüren ampirik temeldir.
  • STIPO (Kişilik Örgütlenmesi İçin Yapılandırılmış Görüşme): Kernberg ekibi tarafından geliştirilen, kimlik, savunmalar ve gerçeklik testini derinlemesine puanlayan klinik görüşme aracıdır.

4. İşlevselleştirilmiş Psikodinamik Tanı (OPD): Tedavi Odaklı 5 Eksen

1992 yılında Almanya'da psikanalistler, psikiyatristler ve psikosomatik tıp uzmanlarından oluşan bir konsorsiyum tarafından geliştirilen OPD sistemi, semptom odaklı ICD-10 sınıflandırmasını psikodinamik boyutlarla zenginleştirmek ve psikoterapi araştırmalarında ampirik standartlar oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır. İkinci versiyonu olan OPD, doğrudan bireysel tedavi planlamasına, odak noktasının seçilmesine ve terapötik değişimin ölçülmesine rehberlik eder.

OPD modeli, başlangıçtaki 1-2 saatlik yarı yapılandırılmış psikodinamik görüşmenin ardından doldurulan 5 bağımsız eksenden oluşur:

Eksen I: Hastalık Deneyimi ve Tedavi Ön Şartları

Hastanın kliniğe getirdiği rahatsızlığa dair öznel tutumunu inceler:

  • Hastalığın şiddeti ve hastanın çektiği öznel acının derecesi.
  • Hastalığa dair öznel atıflar (hastanın hastalığının nedenini somatik, psikolojik veya çevresel olarak nerede gördüğü).
  • Değişim modelleri ve tedavi motivasyonu (terapiden ne beklediği).
  • Hastanın kişisel kaynakları (zekâ, mizah duygusu, benlik gücü) ve psikososyal destek sistemleri.

Eksen II: Kişilerarası İlişkiler

Hastanın yaşamında kronikleşmiş, döngüsel ve işlevsiz ilişki kalıplarını haritalandırır. Hem hastanın başkalarını nasıl algıladığı ve onlara nasıl davrandığı, hem de başkalarının hastaya yönelik tepkileri incelenir. En kritik boyut, bu ilişki örüntüsünün seans odasında terapistle olan aktarım-karşıaktarım etkileşimine nasıl yansıdığının saptanmasıdır.

Eksen III: Çatışma (Bilinçdışı Çatışma Alanları)

Bireyin yaşamını yönlendiren ve semptomların kaynağını oluşturan 7 temel psikodinamik çatışma alanı irdelenir:

  1. Bireyleşme ve Bağımlılık: Yakınlık ihtiyacı ile özerklik arzusu arasındaki çatışma.
  2. Başkalarına Dayanma ve Kendi Kendine Yetme: Destek arama ile sahte bağımsızlık arasındaki yarılma.
  3. Kontrolü Elinde Tutma ve Teslim Olma: Güç mücadelesi, itaat ve denetleme dinamikleri.
  4. Kendine Değer Verme ve Başkalarına Değer Verme: Narsisistik özsaygı ile ötekini gözetme arasındaki denge.
  5. Suçluluk Çatışması: Benlik ile katı vicdan/süperego talepleri arasındaki çatışma.
  6. Ödipal Çatışma: Üçlü ilişkiler, rekabet, dışlanma ve cinsel/romantik arzuların entegrasyonu.
  7. Kimlik Çatışması: "Ben kimim?" sorusuna verilen yanıtın sürekliliği ve parçalanmışlığı.

Eksen IV: Yapı (Psişik Örgütlenme ve Benlik Kapasiteleri)

Ruhsal aygıtın yapısal bütünlüğünü ve benlik işlevlerini 8 temel boyutta puanlar:

  • Kendilik Algısı: Kendi üzerine düşünebilme ve duygusal kendilik ayrımı.
  • Nesne Algısı: Ötekini kendi ihtiyaçlarından bağımsız, ayrı bir birey olarak algılayabilme ve empati.
  • Özdüzenleme: Duygulanımları ve dürtüleri yatıştırabilme, tolere edebilme kapasitesi.
  • Nesne İlişkilerinin Düzenlenmesi: İlişkilerde sınırları koruyabilme ve çatışmaları yönetebilme.
  • İçsel İletişim: Kendi beden duyumlarını ve fantezilerini anlamlandırabilme.
  • Başkalarıyla İletişim: Duygusal temas kurabilme ve duyguları paylaşabilme.
  • İçsel Nesnelere Bağlanma: Olumlu içselleştirilmiş nesne tasarımlarına sığınabilme.
  • Dışsal Nesnelere Bağlanma: Gerçek insanlarla güvenli ve esnek bağlar kurabilme, ayrılığı tolere edebilme.

Bu 8 boyutun puanlanması sonucunda hastanın yapısal düzeyi belirlenir: İyi bütünleşmiş yapı, orta derecede bütünleşmiş yapı, düşük derecede bütünleşmiş yapı ve parçalanmış (dezorganize) yapı.

Eksen V: Zihinsel ve Psikosomatik Bozukluklar

Hastanın ICD-10 (Bölüm V / F kodları) veya DSM-5 kriterlerine karşılık gelen nozolojik tanısının kaydedildiği klasik psikiyatrik eksendir.

5. Karşılaştırmalı Klinik Analiz ve Entegratif Sentez

Her üç sistem de klinik değerlendirmede çok boyutlu bir bakış açısı sunsa da, epistemolojik varsayımları, klinisyenden bekledikleri roller ve tedaviye katkıları açısından belirgin farklılıklar taşır.

Klinik karar verme süreçlerinde bu sistemlerin güçlü ve sınırlı yönlerini anlamak için aşağıdaki karşılaştırma matrisi temel bir çerçeve sunmaktadır:

Değerlendirme Boyutu

DSM Çok Eksenli Modeli (DSM-IV-TR)

PDM-2 Çok Eksenli Modeli

OPD Eksen Sistemi

Epistemolojik Temel

Betimleyici, biyomedikal ve pozitivist nozoloji.

Psikanalitik, nesne ilişkileri ve ampirik dinamik sentez.

Psikodinamik çatışma ve yapı odaklı operasyonel model.

Temel Amaç

Güvenilir tanısal ortak dil oluşturma, semptom tasnifi.

İnsanı bütünüyle anlama, öznellik ve terapiye rehberlik.

Bireysel terapi odağı belirleme ve yapısal değişimi izleme.

Kişilik Değerlendirmesi

Eksen II (Kategorik var/yok, 10 kişilik bozukluğu).

K Ekseni (Örgütlenme düzeyi + kişilik prototipi spektrumu).

Eksen IV (Yapısal bütünleşme) ve Eksen II (İlişki kalıbı).

Zihinsel Kapasitelerin Ölçümü

Eksen V (Tekil GİD/GAF skoru; genel işlevsellik).

Z Ekseni (12 ayrı zihinsel kapasitenin Likert puanlaması).

Eksen IV (8 yapısal boyutun puanlanarak toplam skor üretilmesi).

Semptomun Ele Alınışı

Eksen I (Süre ve semptom sayısı üzerinden sendrom tespiti).

S Ekseni (Duygulanım, biliş, beden ve karşı-aktarım deneyimi).

Eksen V (ICD/DSM kodları) ve Eksen I (Öznel hastalık algısı).

Klinik Görüşme Formatı

Yapılandırılmış semptom taraması (SCID tarzı).

Yarı yapılandırılmış, serbest çağrışıma ve aktarıma açık.

Serbest irdeleme ile yapılandırılmış soruların dengesi.

Ampirik Ölçüm Entegrasyonu

Tanı kriteri kontrol listeleri.

PDC-2, PDP-2, SWAP-200, STIPO, SCORS, DMRS.

Heidelberg Yapısal Değişim Ölçeği, OPD Tanı Envanteri.

Kaynakça

  1. PDM Çalışma Grubu (Lingiardi, V. & McWilliams, N., Ed.). (2020). Psikodinamik Tanı Kılavuzu: PDM-2 (Kısım I: Yetişkinlik Dönemi, Kısım II: Ergenlik Dönemi, Kısım IV: Bebeklik ve İlk Çocukluk Dönemi)
  2. OPD Çalışma Grubu (Arbeitskreis OPD). (2018). İşlevselleştirilmiş Psikodinamik Tanı: OPD-2 - Psikoterapi Planlaması ve Araştırması İçin El Kitabı. (Çev. Ed. T. Özakkaş). Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları
  3. Özakkaş, T. (2019). Davranıştan Bilişe Sistemleri: Etki-Tepki ve Etki-Yorum-Tepki (Cilt 1-2). Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları
  4. Kernberg, O. F. / Özakkaş, T. (Ed.). (2017). Ağır Kişilik Bozukluklarının Tanı ve Sağaltımı İçin Başvuru Kitabı & Borderline Hastalar İçin Destekleyici Terapi. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Yayınları
  5. American Psychiatric Association (Amerikan Psikiyatri Birliği). (2000). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-IV-TR, 4th ed., text rev.). Washington, DC: American Psychiatric Publishing
çok eksenli tanı klinik değerlendirme pdm-2 psikodinamik tanı dsm eksen sistemleri opd-2 işlevselleştirilmiş tanı vaka formülasyonu
Psikohelp İçerik Ekibi

Psikohelp İçerik Ekibi

Psikohelp

Bu yazı Psikohelp İçerik Ekibi tarafından yayımlanmıştır.

Yayın ilkelerimiz

Bu Konu İle İlgili Uzmanlar

Nesne İlişkileri konusunda size yardımcı olabilecek uzmanlarımız

Haşim BELTEN

Haşim BELTEN

Klinik Psikolog

Bağlanma sorunları Depresyon, yas, ruhsal bunalım +56
1 yıl
5.0 (2)
Online görüşme Yüz yüze
Zahide BELTEN

Zahide BELTEN

Klinik Psikolog

Bağlanma sorunları Depresyon, yas, ruhsal bunalım +35
1 yıl
5.0 (1)
Online görüşme Yüz yüze
Alev Atakan

Alev Atakan

Klinik Psikolog

5 yıl
5.0 (1)
Online görüşme Yüz yüze

Yorumlar (0)

Düşüncelerinizi paylaşın ve diğer okuyucularla etkileşime geçin

Yorum Yapın

Henüz yorum yapılmamış

İlk yorumu yapan siz olun!

En Popüler

Popüler Başlıklar

En çok okunan ve merak edilen konular