Geriye ketleme nedir?

Geriye ketleme (retroaktif ketleme / retroactive inhibition), hem genel bellek psikolojisinde hem de psikanalitik ve ego psikolojisinde zihinsel süreçlerin engellenmesini açıklar

1. Genel Psikoloji ve Bellek Kuramında Geriye Ketleme

Öğrenme ve bellek psikolojisinde geriye ketleme (retroaktif engelleme); sonradan edinilen yeni bilgilerin, daha önceden öğrenilmiş olan bilgilerin hatırlanmasını zorlaştırması, engellemesi veya unutturması olgusudur.

• Nasıl İşler? Zihne yeni giren veri, bellek izlerini etkileyerek eski bilginin geri çağrılma (hatırlanma) mekanizmasını baskılar. (Örneğin: Yeni bir telefon numarası veya şifre ezberlendiğinde, yıllardır kullanılan eski numaranın zihinden silinmesi veya karıştırılması).
• İleriye Ketleme ile Farkı: İleriye ketlemede (proactive interference) eski öğrenilenler yeni öğrenilenleri engellerken; geriye ketlemede yeni öğrenilenler eskiyi ketlemektedir.

2. Psikanalitik Kuram ve Ego Psikolojisinde "Ketleme" (Inhibition / Hemmung)

Psikanalitik literatürde (özellikle Freud'un 1926 tarihli Ketlemeler, Semptomlar ve Kaygı yapıtında ve ego psikolojisinde) ketleme kavramı, benliğin (egonun) bir işlevini kısıtlaması veya durdurması anlamında kullanılır.

A. Bir Ego İşlevinin Ketlenmesi (İnhibisyonu)

Otonom bir benlik işlevine (öğrenme, konuşma, okuma, bellek, motor kontrol veya cinsel eylem) simgesel olarak cinsel veya saldırgan bir dürtüsel anlam yüklendiğinde (içgüdüselleştirme), bu işlev üstbenlik (süperego) ile çatışmaya girer.

• Süperegodan kaynaklanan suçluluk, utanç ve anksiyeteden korunmak amacıyla benlik, söz konusu zihinsel veya fizyolojik işlevi durdurur (ketler).

B. Bellek ve Zeka İşlevinin Ketlenmesi

Bazen geçmişteki veya günceldeki belirli durumları hatırlamak yoğun kaygı ve utanç yarattığında, yalnızca tekil bastırma (repression) mekanizması yetersiz kalabilir. Bu durumda benlik, doğrudan hafıza veya öğrenme işlevinin kendisini kapatarak (ketleyerek) zihni korumaya çalışır (akademik öğrenme blokajları, dalgınlık, konuşmada duraksama/kekemelik).

Kaynaklar

1. 101 savunma zihnin kendini koruma yolları  (Freud'un 1926 ego işlevlerinin engellenmesi/ketlenmesi kuramı, bellek, konuşma ve zeka işlevlerinde ketleme).
2. PSIKANALITIK GELISIM TEORILERI REHBERI 1 (Ketlemeler, Semptomlar ve Kaygı - 1926 metapsikolojik çerçevesi ve benlik savunmaları).
3. Psikanaliz temel kitabı cilt 5 terimler sözlüğü. (Ketleme ve bastırma süreçlerinin tanımı).