Depresyon Nedir? Belirtileri, Nedenleri, Türleri ve Tedavi Yöntemleri

Depresyon Nedir?

Depresyon; klinik görünümü itibarıyla keder, hüzün, çökkünlük, isteksizlik ve çaresizlik duygularıyla karakterize olan; bireyin duygu durumunu, bilişsel süreçlerini, bedensel işlevlerini ve sosyal ilişkilerini etkileyen karmaşık, biyopsikososyal bir sendromdur. Depresyonda kendilik esnekliğini ve canlılığını kaybeder; zihinsel ve bedensel süreçlerde belirgin bir ağırlaşma ve kısıtlanma yaşanır.

1. Depresyonun Temel Belirtileri

Depresyon tablosu dört ana alanda kendini gösteren semptomlar kümesinden oluşur:

• Duygulanımsal Belirtiler: Sürekli çökkün ruh hali, hüzün, keder, önceden zevk alınan aktivitelere karşı ilgi kaybı (anhedoni), umutsuzluk, cesaretsizlik ve içsel boşluk hissi öne çıkar.
• Bilişsel Belirtiler: Kendini yetersiz, değersiz ve kusurlu algılama, aşırı öz-eleştiri yapma, suçluluk duyma, geleceğe karamsar bakma ile zihinsel yavaşlama, odaklanma güçlüğü ve karar vermekte zorlanma gözlenir.
• Biyolojik ve Bedensel (Vejetatif) Belirtiler: Sürekli yorgunluk, bitkinlik ve enerji kaybı, iştah ve kilo değişiklikleri, uykusuzluk veya aşırı uyuma gibi uyku bozuklukları ile psikomotor yavaşlama eşlik eder.
• Davranışsal ve Sosyal Belirtiler: Edilgenlik, eylemsizlik, sosyal etkileşimlerden kaçınarak geri çekilme, öz-bakımı ihmal etme ve intihar (özkıyım) düşünceleri veya girişimleri görülebilir.

2. Kuramsal Yaklaşımlara Göre Depresyon

A. Psikanalitik ve Psikodinamik Yaklaşım

• Nesne Kaybı ve İçe Yöneltilen Saldırganlık: Freud ve psikanalitik kurama göre depresyon (melankoli), benliğin bir yitime veya nesne kaybına verdiği tepkidir. Birey, kaybettiği ya da hayal kırıklığı yaşadığı sevgi nesnesiyle bilinç dışı olarak özdeşleşir; nesneye karşı beslediği bastırılmış öfke ve kızgınlığı kendisine yönelterek şiddetli bir suçluluk ve kendini değersizleştirme yaşar.
• Depresif Konum (Melanie Klein): Bebeğin iyi ve kötü anne tasanımlarını tek bir bütün nesnede birleştirmesiyle gelişimsel olarak depresif konuma geçilir. Bu konumda, kendi yıkıcı dürtüleriyle iyi nesneye zarar verme korkusundan kaynaklanan suçluluk, yas, özlem ve onarma itkileri yaşanır.
• Terk Depresyonu (Masterson): Bireyin kendi özerk kendiliğini harekete geçirme girişimlerinde bulunması sonucu ebeveyn desteğini kaybetme korkusuyla tetiklenir. Masterson bu tabloyu "mahşerin altı atlısı" olarak adlandırdığı altı temel duyguyla açıklar: cinai öfke, intihar depresyonu, panik/korku, suçluluk, umutsuzluk/çaresizlik ve boşluk/hiçlik.

B. Duygu Odaklı Terapi (DOT / Leslie Greenberg)

• Duygu Odaklı Terapiye göre depresyon tek başına bir duygu değil, temel duygulardan kaçınmayı da içeren bir kendilik bozukluğu sendromudur.
• Yaşamda karşılaşılan ağır kayıp, aşağılanma veya çaresizlik yaşantıları; erken çocukluk döneminde kodlanmış temel maladaptif duygu şemalarını (utanç, korku, değersizlik, yalnızlık) aktifleştirir. Bu aktivasyon sonucunda canlılığını kaybeden "zayıf" veya "kötü" kendilik organizasyonu öne çıkar ve ikincil bir tepki olarak çökkünlük ve umutsuzluk üretilir.

C. Bilişsel-Davranışçı Model (Aaron Beck)

• Bilişsel kurama göre depresyon, erken dönem yaşantılardan kaynaklanan olumsuz temel kabullerin (yetersizlik, değersizlik, çaresizlik) aktifleflmesiyle şekillenir.
• Kişinin kendisi, çevresi ve geleceği hakkında olumsuz ve felaketleştirici çıkarımlarda bulunması (bilişsel üçlü) ve olumsuzu seçici algılama, aşırı genelleme gibi bilişsel çarpıtmalar depresif kısır döngüyü sürdürür.

Başlıca Depresyon Türleri

Depresyon, literatürde tek tip bir klinik tablo olmaktan ziyade etiyolojisine (kaynağına), kişilik örgütlenmesine, şiddetine ve psikodinamiğine göre farklı kategoriler altında incelenen spektrumsal bir bozukluktur.

1. Etiyolojik ve Klinik Sınıflandırmaya Göre Depresyon Türleri

• Majör / Biyolojik (Endojen) Depresyon: Dışsal belirgin bir tetikleyici neden olmaksızın, ağırlıklı olarak nörokimyasal ve biyolojik mekanizmaların bozulmasıyla ortaya çıkan ağır tablodur. Uykusuzluk, iştah/kilo değişimi, cinsel istekte azalma, konuşma ve hareketlerde yavaşlama (psikomotor retardasyon) gibi bedensel (vejetatif) belirtiler baskındır. Bu tür depresyonlarda biyolojik süreçler öne çıktığı için psikofarmakoterapi (antidepresan ilaçlar) ve ağır vakalarda EKT birincil tıbbi müdahaledir.
• Tepkisel (Reaktif / Yas Bağlantılı) Depresyon: Ağır bir yaşam olayı, sevilen birinin kaybı, statü/iş kaybı, ilişki bitimi veya uyum krizleri karşısında gelişen reaktif çökkünlüktür. Biyolojik bir kusura dayanmaz; bireyin karşılaştığı kayıp veya çözümsüzlük karşısında verdiği psikolojik bir tepkidir. Temel müdahale aracı yası işleyen ve baş etme kapasitesini artıran psikoterapidir.
• Süregiden Depresif Bozukluk / Distimi (Karakterolojik Depresyon): Erken ergenlikten veya çocukluktan itibaren sinsi bir biçimde başlayan, en az iki yıl veya ömür boyu süren, hafif-orta şiddette ama kronikleşmiş depresif ruh halidir. Birey bu durumu bir hastalık krizinden ziyade kendi "karakter yapısı ve yaşam tarzı" olarak benimsemiştir. Kendini sürekli karamsar, çaresiz, öz-eleştirel ve yetersiz hissetme kalıpları hakimdir.

2. Psikanalitik ve Kişilik Yapısına Göre Depresyon Türleri (Sidney Blatt, Masterson, Kohut)

• Anaklitik (Dışa Yaslanan / Bağımlı) Depresyon: Sidney Blatt ve PDM-2 kavramsallaştırmasında ilişkisel boyutta şekillenen depresyondur. Bireyin ana çatışması kayıp, ayrılık, terk edilme, yalnızlık ve ilişkisel boşluk temalarıdır. Kendilerini yalnız, tamamlanmamış ve çaresiz hissederler; "Yalnız yaşayamam" veya "Sevilmiyorum" inancı hakimdir.
• İntrojektif (İçe Atan / Özeleştirel) Depresyon: Blatt modelinde kendilik tanımı ve özerklik boyutunda şekillenen depresyondur. Katı ve sadistik bir üst-benlik (süperego) hakimdir. Birey sürekli kendisini suçlar, aşırı mükemmeliyetçidir ve gerçek dışı yüksek standartlara ulaşamadığı için derin bir utanç, değersizlik ve "özümde kötüyüm/yetersizim" hissi yaşar.
• Terk Depresyonu (Masterson Yaklaşımı): Preödipal ayrılma-bireyleşme evresindeki gelişimsel duraklamalardan kaynaklanır. Birey ne zaman kendi özerk kapasitelerini ortaya koysa (kendilik aktivasyonu), ebeveyn nesnesinin sevgisini ve desteğini kaybedeceği korkusuyla bu depresyona düşer. Masterson terk depresyonunun kalbinde "mahşerin altı atlısı" dediği duyguların yattığını belirtir: cinai öfke, intihar depresyonu, panik/korku, suçluluk, umutsuzluk/çaresizlik ve boşluk/hiçlik.
• Narsisistik Depresyon (Kohut & Kernberg): Büyüklenmeci (grandiyöz) kendilik algısının zedelenmesi, aynalanma eksikliği veya başarısızlık yaşantılarıyla tetiklenir. Kohut bu yapıda iki farklı biçim tanımlar:
  • Boş Depresyon (Empty Depression): Grandiyöz kendilik kutbundaki hasara bağlı olarak yaşanan canlılık kaybı, içsel boşluk ve cansızlık hissi.
  • Suç Depresyonu (Guilt Depression): İdealize ebeveyn imagosu/süperego kutbundaki aksamalara bağlı gelişen yoğun kendini suçlama ve cezalandırılma ihtiyacı.

3. Şiddet ve Gerçekliği Değerlendirme Düzeyine Göre Türler

• Depresif Nevroz (Nevrotik Düzey Depresyon): Kimlik bütünlüğü korunmuş, gerçekliği sınama yetisi bozulmamış bireylerde görülen hafif-orta düzeyli çökkünlüktür. Katı vicdan ve suçluluk duyguları öne çıkar; hastalar ilişkilerinde derinlik kurabilir ve içgörü kazanmaya yatkındırlar.
• Melankolik / Psikotik Özellikli Depresyon: Depresyonun en ağır ve hezeyanlı formudur. Bireyin gerçekliği değerlendirme yetisi bozulmuştur. Tabloya nihilistik (yokluk) hezeyanlar (örneğin "organlarım çürüdü", "ben deccalim", "dünya yok oldu"), ağır suçluluk ve cezalandırılma sanrıları veya paranoid kuşkular eşlik edebilir.
• Bipolar (İki Uçlu) Spektrum Depresyonu: Tek uçlu (unipolar) depresyonlardan farklı olarak, bireyin geçmişinde ya da geleceğinde manik veya hipomanik (aşırı coşkulu, hareketli) atakların bulunduğu çift kutuplu duygudurum bozukluğunun depresyon evresidir.

Depresyon ve Anksiyete İlişkisi

Depresyon ve anksiyete, psikoterapi literatüründe hem klinik görünüm hem de altta yatan zihinsel ve duygusal mekanizmalar açısından birbirleriyle en sık kesişen ve birlikte ortaya çıkan (komorbid) iki temel klinik tablodur. Farklı psikoterapi ekolleri bu iki durum arasındaki ilişkiyi farklı katmanlarda açıklar:

1. Yüksek Komorbidite ve Tanısal Örtüşme

Klinik araştırmalar ve tanı kılavuzları (DSM, PDM), depresyon tanısı alan bireylerin büyük bir kısmında eş zamanlı olarak anksiyete belirtilerinin veya bir anksiyete bozukluğunun (panik bozukluk, yaygın anksiyete, sosyal fobi vb.) bulunduğunu göstermektedir.

• Maskelenmiş ve Karışık Tablolar: Depresyondaki bireyler yalnızca çökkünlük ve enerji kaybı yaşamazlar; çoğunlukla yoğun gerginlik, içsel huzursuzluk ve kaygı da sergilerler. Benzer şekilde kronik anksiyete yaşayan bireylerde zamanla çaresizlik ve tükenmişliğe bağlı olarak depresif tablolar gelişebilir.

2. Duygu Odaklı Terapi (DOT) Açısından: Ortak Çekirdek Kendilik Bozukluğu

Duygu Odaklı Terapi’nin diyalektik yapısalcı modeline göre hem depresyon hem de anksiyete, kendilik organizasyonunun duygusal bozukluklarıdır.

• Ortak Şematik Kökler: Her iki tablo da erken dönem yaşantılarda kodlanmış ve işlenememiş çekirdek maladaptif duygu şemalarından (utanç, korku, terk edilme, reddedilme ve temel güvensizlik) beslenir.
• Gelecek ve Geçmiş Odaklı Salınım: Anksiyetede birey gelecekteki bir tehdit karşısında kontrolü kaybedeceği ve kendisini zayıf/korunmasız hissettiği için kaygı üretirken; depresyonda kayıp, aşağılanma veya başarısızlık anılarının aktifleşmesiyle umutsuzluk ve değersizlik hisseder.
• Terk Edilme ve Reddedilme Anksiyetesi: Depresyonun hem öz-eleştirel/mükemmeliyetçi hem de bağımlı türlerinin derinliklerine inildiğinde, altında ilişkileri kaybetme ve yalnız kalma korkusunu içeren bir ayrılık/terk edilme anksiyetesinin yattığı görülür.

3. Psikodinamik ve Nesne İlişkileri Perspektifi

• Masterson’ın Kendilik Üçlüsü (Triad): Gelişimsel kendilik kuramına göre birey kendi özerk kapasitelerini ortaya koymaya (kendilik aktivasyonuna) her teşebbüs ettiğinde, hem ayrılma anksiyetesi hem de terk depresyonu eş zamanlı olarak tetiklenir. Birey bu iki acı verici duygudan korunmak için eylemsizleşerek savunmalara sığınır.
• Sinyal Duygulanımları: Bilinç dışındaki çatışmalı istek ve dürtüler bilince yaklaşmaya başladığında benlik (ego), savunmaları harekete geçirmek üzere anksiyete, suçluluk ve depresyonu birer "uyarı sinyali" olarak üretir.
• Melanie Klein ve Depresif Konum: Bebek gelişimsel olarak iyi ve kötü nesne tasarımlarını bütünleştirdiğinde paranoid-şizoid konumdan depresif konuma geçer. Depresif konumda birey, kendi içsel saldırganlığı nedeniyle sevdiği nesneye zarar verme korkusundan kaynaklanan "depresif kaygı" ve suçluluk deneyimler.

4. Bilişsel ve Nörobiyolojik Düzeyde Karşılaştırma

• Ortak Düzenleme Problemleri: Hem BDT hem nörobiyolojik araştırmalar, depresyon ve anksiyete bozukluklarının benzer maladaptif duygu düzenleme mekanizmalarından (zihinsel kaçınma, düşünceleri baskılama, amigdala aşırı uyarılması) kaynaklandığını doğrulamaktadır.
• Tematik İçerik Farkı: Bilişsel modele göre aralarındaki temel fark düşünce içeriklerindedir. Anksiyetede zihinsel şemalar tehlike, tehdit, korunmasızlık ve felaket senaryoları etrafında dönerken; depresyonda şemalar kayıp, kusurluluk, değersizlik ve umutsuzluk temalıdır.

Depresyonun Tedavisi

Depresyon tedavisi, depresyonun etiyolojisine (biyolojik, reaktif, karakterolojik veya gelişimsel), şiddetine ve altta yatan kişilik yapısına göre farklı psikoterapi ekolleri ve tıbbi müdahalelerin kullanıldığı bütüncül bir süreçtir.

1. Duygu Odaklı Terapi (DOT / Leslie Greenberg)

Duygu Odaklı Terapiye göre depresyon, esnekliğini ve canlılığını kaybetmiş bir duygusal kendilik bozukluğudur. Tedavinin temel amacı, semptom bastırmaktan ziyade "duyguyu duyguyla değiştirmek" ilkesi doğrultusunda derin duygusal dönüşüm sağlamaktır.

• Üç Temel Tedavi Aşaması:
  1. Bağ Kurma ve Farkındalık: Güvenli ve empatik bir ilişki kurularak danışanın duygusal farkındalığı artırılır.
  2. Çağrıştırma ve Keşfetme: İkincil/tepkisel duyguların (çaresizlik, umutsuzluk) altındaki birincil maladaptif duygusal şemalara (utanç, korku, yalnızlık) ulaşılır.
  3. Dönüştürme ve Yeni Anlamlandırma: Çekirdek maladaptif duygular; haklı/güçlendiren öfke, adaptif hüzün/yas ve öz-şefkat gibi birincil adaptif duygularla dönüştürülür.
• Spesifik Müdahale Görevleri:
  • Çift Sandalye Diyaloğu: Kendiliğin "öz-eleştirel/açımasız parçası" ile ezilen "deneyimleyen parçası" veya "kendini ketleyen tarafı" iki sandalyeye oturtularak içsel çatışmalar ve çaresizlik seans içinde canlı olarak dönüştürülür.
  • Odaklanma (Focusing): Hislerinden emin olamayan veya bedeninden kopuk danışanlarda bedensel duyumlara odaklanarak belirsiz duyguların isimlendirilmesi sağlanır.
  • Sistematik Çağrışımsal Açığa Çıkarma (Evocative Unfolding): Kafa karıştırıcı depresif tepkileri tetikleyen sahneler imajinatif olarak canlandırılır ve "anlamlandırma köprüsü" (meaning bridge) kurularak olayın kişisel anlamı çözümlenir.

2. Psikanalitik ve Psikodinamik Terapi Yaklaşımları

• Masterson Yaklaşımı ve Terk Depresyonu:
  • Gelişimsel duraklama gösteren vakalarda depresyon, bireyin özerk kapasitelerini ortaya koymasıyla (kendilik aktivasyonu) ebeveyn desteğini kaybetme korkusundan kaynaklanan bir "Terk Depresyonu" olarak belirir.
  • Tedavide sahte/savunmacı kendilik tutumları yüzleştirilip kısıtlanır; ardından altta yatan kozmik yalnızlık, boşluk, suçluluk ve terk edilme acısı seans odasında derinlemesine işlenir.
• Yüksek Düzeyli Kişilik Patolojisi için Dinamik Psikoterapi (YDDP) ve AOT:
  • Ağır kişilik bozuklukları veya narsistik yapılar zemininde gelişen depresyonlarda; büyüklenmeci fantezilerden vazgeçişin ve kayıpların yasını tutmak, eleştirel içsel nesnelerle ilişkileri netleştirip yorumlamak esastır.
• Destekleyici ve Yorumlayıcı Psikodinamik Müdahaleler:
  • Terapinin iki temel amacı semptomların hafifletilmesi ve ego güçleri ile nesne ilişkilerinin güçlendirilmesidir. Bilinç dışı suçluluk duyguları, içe yöneltilen saldırganlık ve geçmiş ayrılıkların yası üzerinde çalışılır.

3. Bilişsel ve Davranışçı Terapi (BDT) Müdahaleleri

• Bilişsel Yeniden Yapılandırma (Aaron Beck):
  • Depresif bireylerdeki kendisi, çevresi ve geleceği hakkındaki olumsuz şemalardan oluşan "bilişsel üçlü" ve otomatik olumsuz düşünceler takip edilir. Sokratik sorgulama ve kanıt toplama yöntemleriyle bu kalıplar daha esnek ve mantıklı alternatif düşüncelerle değiştirilir.
• Davranışsal Aktivasyon ve Rutin Oluşturma:
  • Eylemsizleşen ve içe çekilen depresif danışanlara günlük/saatlik aktivite programları verilir. Sabah erken kalkma, öz-bakım (tıraş olma, giyinme), yürüyüş yapma ve deniz kenarı gibi uyarıcı ortamlarda bulunma gibi somut davranışsal ödevler zihinsel ve bedensel canlılığı yeniden aktive eder.
• Bilinçli Farkındalık Tabanlı Bilişsel Terapi (MBCT):
  • Özellikle tekrarlayan majör depresyon ataklarını önlemek amacıyla; olumsuz düşünceleri mutlak gerçekler olarak değil, zihinden gelip geçen geçici olaylar olarak görmeyi sağlayan üstbilişsel/merkezsizleşmiş (decentering) bir perspektif kazandırılır.
• Alladin'in Bilişsel Hipnoterapisi:
  • Bilişsel stratejiler, hipnotik indüksiyon, imajinasyon, ego desteği ve derecelendirilmiş gevşeme egzersizleriyle birleştirilerek zihinsel şemalar daha hızlı dönüştürülür.

4. Kişilerarası Psikoterapi (KAP / Klerman & Weissman)

KAP, depresyonu kişilike ait bir kusur olarak değil, medikal bir rahatsızlık olarak ele alan, zaman sınırlı (12–16 seans) bir yaklaşımdır.

• Tedavi, depresyonun başlangıcıyla ilişkili dört temel kişilerarası problem alanından birine odaklanır:
  1. Karmaşık Yas: Kaybedilen kişinin ve ilişkinin işlenmesi, yeni bağların aranması.
  2. Rol Çatışması / Anlaşmazlığı: İlişkilerdeki beklentilerin netleştirilmesi, müzakere becerileri ve rol oynama.
  3. Rol Değişimi: Yaşamdaki yeni rollere ve statülere uyum sağlama.
  4. Kişilerarası Eksiklikler: Sosyal izolasyonu azaltma ve iletişim becerilerini güçlendirme.

5. Psikofarmakoterapi (İlaç Tedavisi) ve Biyolojik Yaklaşımlar

• Biyolojik ve Majör Depresyon: Biyokimyasal/genetik süreçlerin baskın olduğu majör veya psikotik depresyonda antidepresan ilaçlar (SSRI vb.) ve dirençli durumlarda Elektrokonvülzif Tedavi (EKT) birincil tıbbi seçenektir.
• Sıralı Tedavi (Sequential Treatment): Ağır depresyon ile kişilik patolojisinin birlikte bulunduğu durumlarda öncelik akut depresif tablonun ilaç veya BDT ile yatıştırılmasına verilir. Semptomatik gerileme sağlandıktan sonra altta yatan kişilik katılığına yönelik dinamik psikoterapi süreçlerine geçilir.
• Reaktif ve Karakterolojik Depresyon: Yaşam olaylarına veya gelişimsel kayıplara bağlı reaktif depresyonlarda ise temel müdahale aracı psikoterapidir; ilaçlar tek başına çözüm sağlamaz.

Kaynakça (References)

1. Emotion-Focused Therapy of Depression (Depresyonun Duygu Odaklı Terapisi / Cilt 1 & 2) – Leslie S. Greenberg & Jeanne C. Watson
2. Changing Emotion with Emotion: A Practitioner's Guide (Duyguyu Duygu ile Değiştirmek: Bir Uygulayıcı Rehberi) – Leslie S. Greenberg
3. Emotion-Focused Therapy: Coaching Clients to Work Through Their Feelings (Duygu Odaklı Terapi) – Leslie S. Greenberg
4. Emotion-Focused Couple Therapy: The Dynamics of Emotion, Love and Power (Duygu Odaklı Çift Terapisi: Duygu, Sevgi ve Güç Dinamikleri) – Leslie S. Greenberg & Rhonda N. Goldman
5. Cognitive Therapy of Depression (Depresyonun Bilişsel Terapisi) – Aaron T. Beck, A. John Rush, Brian F. Shaw & Gary Emery
6. Cognitive Therapy of Emotional Disorders (Bilişsel Terapi ve Duygusal Bozukluklar) – Aaron T. Beck
7. Psychotherapy of the Disorders of the Self: The Masterson Approach (Kendilik Bozukluklarının Psikoterapisi: Masterson Yaklaşımı) – James F. Masterson & Ralph Klein
8. New Horizons in the Psychotherapy of the Disorders of the Self (Kendilik Bozukluklarının Tedavisinde Yeni Ufuklar) – James F. Masterson & Ralph Klein
9. Psychotherapy of the Borderline Adult: A Developmental Approach (Borderline Yetişkinlerde Psikoterapi) – James F. Masterson
10. Handbook of Dynamic Psychotherapy for Higher-Level Personality Pathology (Yüksek Düzeyli Kişilik Patolojisi İçin Dinamik Psikoterapi El Kitabı / YDDP) – Otto F. Kernberg, Eve Caligor & John F. Clarkin
11. Transference-Focused Psychotherapy for Borderline Personality Disorder (Borderline Kişilik Bozukluğu İçin Aktarım Odaklı Psikoterapi) – John F. Clarkin, Peter Fonagy & Frank E. Yeomans
12. Transference-Focused Psychotherapy for Pathological Narcissism (Aktarım Odaklı Terapi ile Patolojik Narsisizmi Tedavi Etmek / AOP-N) – Diana Diamond, Frank E. Yeomans, Barry L. Stern & Otto F. Kernberg
13. Mourning and Melancholia (Yas ve Melankoli) – Sigmund Freud
14. Inhibitions, Symptoms and Anxiety (Ketlenmeler, Belirtiler ve Kaygı) – Sigmund Freud
15. Mourning and Its Relation to Manic-Depressive States (Yas Tutma Süreci ve Manik-Depresif Durumlarla İlişkisi) – Melanie Klein
16. Experiences of Depression: Theoretical, Clinical, and Research Perspectives (Depresyon Yaşantıları) – Sidney J. Blatt
17. Psychoanalytic Diagnosis: Understanding Personality Structure in the Clinical Process (Psikanalitik Tanı: Klinik Süreçte Kişilik Yapısını Anlamak) – Nancy McWilliams
18. Interpersonal Psychotherapy of Depression (Depresyonda Kişilerarası Psikoterapi / KAP) – Gerald L. Klerman, Myrna M. Weissman, Bruce J. Rounsaville & Eve S. Chevron
19. Cognitive-Behavioral Treatment of Borderline Personality Disorder (Borderline Kişilik Bozukluğunda Diyalektik Davranış Terapisi / DDT) – Marsha M. Linehan
20. Integrative Cognitive-Behavioral Psychotherapy for Anxiety Disorders / Cognitive Hypnotherapy (Kaygı Bozukluklarında Bütünleştirici Bilişsel Davranışçı Psikoterapi) – Assen Alladin
21. Mindfulness-Based Cognitive Therapy for Depression (Depresyon İçin Bilinçli Farkındalık Tabanlı Bilişsel Terapi / MBCT) – Zindel V. Segal, J. Mark G. Williams & John D. Teasdale
22. Psychodynamic Diagnostic Manual (PDM / PDM-2) (PDM / PDM-2 - Psikodinamik Tanı Kılavuzu) – PDM Task Force
23. Nevrozlar Cilt 1, 2, 3, 4, 5 (Obsesif Nevroz, Depresif Nevroz) – Celal Odağ
24. Psikanaliz Temel Kitabı (Cilt 1-5) & Bütüncül Psikoterapi Ders Notları – Tahir Özakkaş et al.