Dissosiyasyon Durumunda Hipokampusun Değişimi

Dissosiyatif kimlik bozukluğu, her biri kendi görece kalıcı algılama, çevre ve benlik hakkında düşünme modeline sahip iki veya daha fazla kimlik veya kişilik durumunun varlığı ile karakterizedir. Bu kimliklerden en az ikisi kişinin davranış kontrolünü tekrar tekrar ele geçirebilir. Dissosiyatif kimlik bozukluğuna sıklıkla sıradan unutkanlıkla açıklanamayacak kadar kapsamlı önemli kişisel bilgileri hatırlayamama ile karakterize dissosiyatif amnezi eşlik eder. Klinik çalışmalar dissosiyatif kimlik bozukluğu olan hastaların çoğunun travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) için DSM kriterlerini karşıladığını bulmuştur. Genel popülasyonda yaygınlığı %1 ile %3 arasında değiştiği görülmüştür.

Dissosiyatif kimlik bozukluğu olan hastalarda hatırlamanın doğruluğu tartışılsa da hastaların kötü muameleye ilişkin açıklamaları, aile bilgileriyle ilişkili öykülerle desteklenen araştırmalar doğrultusunda erken çocukluk döneminde başlayan birden fazla sürekli kötü muamele ve çocukluk travması öyküsüyle dissosiyatif kimlik bozukluğu tanısı arasında ilişki olduğu düşünülmüştür. Travma esnasındaki dissosiyasyon kaçınılması ve kaçınılması olanaksız bir olay veya duruma karşı kendisini korumak üzere kullandığı başa çıkma mekanizmalarından birisidir. Tehlike anında organizmanın verdiği ilk tepki savunma mekanizmasını devreye sokarak savaş veya kaç tepkisidir. Tehlike anı kaçınılamayacak kadar büyük olduğu zaman duyusal sistemlerden gelen girdilere karşı kişi kendisini adeta kapatmakta ve sempatik sinir sistem aktivasyonunun travma anındaki dissosiyasyon üzerinde etkili olabileceği düşünülmüştür. Öğrenme, hafıza ve stres düzenlemede kritik rol oynayan hipokampusun hem insan hem de hayvan çalışmalarında erken stres etkisiyle yapısında değişiklikler meydana geldiği görülmüştür. Hipokampus temel anlamda duygulanım, hafıza, yön bulma, uzun süreli anıları pekiştirme ve öğrenmede bütünleyici rol oynar.

Hipokampüste oluşan büyük hasarlar yeni hafıza oluşumunda ve aynı zamanda önceden edinilmiş anıları da genellikle etkiler. MRI çalışmaları savaşla veya çocuklukta cinsel/fiziksel istismar sonucu travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) geliştirmiş bireylerin sağlıklı veya travma geçirmiş fakat TSSB’ye sahip olmayan bireylerle karşılaştırıldığında daha küçük hipokampal boyutuna sahip oldukları görülmüştür. Çocukluk çağı travmasıyla ilişkilendirilen Borderline kişilik bozukluğu ve erken istismar öyküsü olan hastalarda da sağlıklı deneklere kıyasla daha küçük hipokampal hacimleri olduğu bulunmuştur. Yapısal anormallikler üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda sağlıklı kontrol gruplarına kıyasla Dissosiyatif Kimlik Bozukluğuna sahip bireylerde sağ ve sol hipokampüslerde tekrar tekrar düşüşler bulunmuştur.

Psikolog Zeynep Sürücü

Kaynakça:

David Blihar, Anthony Crisafio, Elliott Delgado, Marina Buryak, Michael Gonzalez & Randall Waechter, “A Meta-Analysis of Hippocampal and Amygdala Volumes in Patients Diagnosed With Dissociative Identity Disorder”, JOURNAL OF TRAUMA & DISSOCIATION 2021, VOL. 22, NO. 3, 365–377. https://doi.org/10.1080/15299732.2020.1869650

Hesna GÜL, Özgür ÖNER, “Dissosiyatif Bozuklukların Nörobiyolojisi ve Beyin Görüntüleme Çalışmaları”, Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics 2017;10(3):177-84.