Delüzyon Çeşitleri

Öncelikle delüzyon sanrı demek kişinin aslında aksini gösteren güçlü kanıtlar bulunmasına rağmen sürdürdüğü içinde bulunduğu kültürel ve toplumsal bağlamlarda açıklanamayacak kadar sabit inançları ifade eder diyebiliriz delüzyonel lar yalnızca bir yanlış düşünme biçimi değildir yada bir hatalı bilgiye sahip olmak değildir aslında kişinin bu düşüncelerin çoğu zaman son derece gerçek ve ikna edicidir depresyonlar özellikle psikotik hastalığı yaşayan ya da bozukları yaşayan kişilerin yaşadığı sorunlarla ilişkilendirilen ise de yalnızca şizofreni de gözükmez. Aynı zamanda çeşitli şizoefektif bozukluklarda sanrı bozukluklarında bipolar bozukluğunun bazı dönemlerinde psikotik nin çeşitli depresyon veya madde veya ilaca bağlı olarak çeşitli tablolarında veya bazen de çeşitli nörolojik ya da tıbbi durumlarda ortaya çıkma ihtimali vardır

denizyolu şüphe arasındaki farklar nelerdir?

her güçlü inanç veya kuşku kesinlikle delüzyonel dur diyen bir his mesela bir insanın partnerinin kendisini aldattığından şüphelenmesi tek başına bir delüzyonel ya da bir sanrı olarak değerlendirilmez bir şeyin delici olarak adlandıra bilmemiz için o inancın yapısının niteliğinin kanıtlarla ilişkisi kişinin inancındaki kesinlik seviyesi katılığı kültürel bağlamda da olan ilişkisi ve klinik tablo hepsi beraber değerlendirilir bundan dolayı tek bir düşünceden harekette bir insana bu kişi çeşitli sanrılar görüyor ya da denizyolları vardır şeklinde bir sonuca gitmek hatalı bir değerlendirme olur

Delüzyon diğer bir adıyla sanrı kişinin bulunduğu toplumda gerçeklerle örtüşmeyen düşünceleri kapsayan bir rahatsızlıktır. Bu rahatsızlıkta kişinin düşünce içeriğinin bozulması söz konusudur. Daha çok psikotik düzey kişilerde karşımıza çıkan sanrıların birden fazla çeşidi vardır. Bunlar:

Delizyon Çeşitler:

1.Bizar sanrılar:

Garip, anlamı olmayan ve gerçek yaşamda gerçekleşme ihtimali olmayan düşüncelerdir. Örneğin uzsaaylılar tarafından rehin alınacağı düşüncesi.

Bizar sanrılar ile bizar olmayan sanrılar şeklinde iki değerlendirme yapabiliriz özellikle bizar olmayan delice onlarda içerik teorik olarak gerçek hayatta gerçekleşebilecek bir yönü vardır böyle bir tarafı vardır takip edilmek aldatılmak zarar verilmek bir hastalığa sahip olmak ve benzeri bu tür konular aslında gerçek yaşamda gerçekleşebilecek niteliği vardır bizar delüzyonlar ise içerik gündelik gerçeklik açısından açık biçimde gerçek dışıdır olağan dışıdır örneğin bir insanın çeşitli odaklar tarafından iç organlarının çalındığı ve hiçbir şekilde iz bırakılmadığı ya da kendi iç organlarının başka insanların iç organlarıyla değiştirildiğine inanması bunun içinde değerlendirilebilir

2.Erotomanik Sanrı:

Kişinin birilerinin özellikle de yüksek konumdaki kişilerin ona aşık olduğuna dair inanç ve düşüncelerdir.

Kişinin başka bir kişinin kendisine aşık olduğuna derinden inanmasıdır özellikle genellikle yüksek statülü tanınmış gerçekte çok az iletişimin olduğu ya da hiç iletişimin olmadığı kişiler tarafından kendisine bir hayranlık duyulduğuna ilişkin çeşitli saldırılara sahip olmaktır televizyon sunucusunun ya da başbakanın cumhurbaşkanının kendisini çok sevdiğine ya da aşık olduğuna ilişkin bir inancın olmasıdır fakat gerçek yaşamda yüksek statülü bu kişilerle neredeyse hiçbir şekilde iletişimi yoktur ya da olma olağan iletişim çok hafif ve çok minimal seviyededir örneğin televizyondaki konuşmasında aslında bana mesaj gönderdi gibi bir düşünceye sahip olmak ya da kişinin kendisine yapılan bazı iyilikleri farklı değerlendirmesi ve kendisine aşık olduğunu şeklinde yorumlanmaz

3.Grandiöz sanrı:

Kişinin kendisini çok değerli, güçlü ve kutsal olduğuna dair düşünce ve inançlardır. 

Bu şekli genellikle kişinin olağanüstü yetenekleri güce bilgiye servete statüye veya özel bir insan olduğuna dair inançlarından kaynaklanır hasta kendisinin dünyayı değiştirecek özel bir görevi olduğunu Ne olduğunu düşünebilir çok önemli bir insan olduğunu hatta olağanüstü bilimsel keşifler yaptığını veya olağanüstü güçlere sahip olduğunu düşünmeye başlayabilir büyüklük delüzyonları Yine en çok karşılaşılan ve normal insanlarda da hafif biçimle kendini gösteren bir biçimidir

4.Hipokondriyak sanrı:

Herhangi bir tıbbi rahatsızlığı olmamasına rağmen kişinin kendisi ile ilgili çok önemli bir rahatsızlığı olduğuna dair inanç ve düşüncelerdir.

Kişinin bedeni veya sağlığı hakkında gerçeğe uymayan gerçek dışı olan güçlü biçimde ve katı bir şekilde zihnin bunu sürdürdü şeklidir örnek verecek olursak kişi herhangi bir tıbbi bulgu bulamamasına rağmen vücudunda çeşitli parazitlerini yaşadığını organların çalışmadığına ya da bedeninden çok ağır kokularının yayıldığına inanmak gibi ve bunu savunurken katı bir şekilde şüphe edilmeyecek şekilde bununla ilgili bir düşünceye sahip olmasıdır bu tür durumlarda psikiyatrik bir değerlendirme şarttır

5.Nihilistik sanrı:

Kişinin kendisinin, diğer insanların ve dünyanın olmadığına dair inanç ve düşüncelerdir.

Bu delüzyonel lar hastanın kendisinin bedeninin dünyanın ve varoluşun artık mevcut olmadığına güçlü bir şekilde inanması ve bu düşüncesini sürdürmeye çalışmasıdır örnek verecek olursak ben aslında şu an bedenim yok organlarım artık tamamen ortadan kayboldu dünya aslında şu an için bitti ya da sona erdi hiçbir şey gerçek değil gibi

6.Perseküsyon Sanrılar

Kişinin kendisine veya yakınlarına bir kötülük yapılacağına ve zarar verileceğine dair inanç ve düşüncelerdir. Bu kişiler çoğunlukla izlendiklerini, kendilerine komplo kurulduğunu ve aldatıldıklarına inanmaktadırlar. Bu sanrılar bazen de paranoid sanrılar olarak da bilinmektedir. 

En çok karşılaşılan deli delüzyon biçimi kötülük görme yani perseküsyon deküzyonudur.  Komşularım beni sürekli takip ediyor telefonum özellikle beni izlemek için dinleniyor iş arkadaşlarım beni işten attırmak için gizlice planları yapıyorlar çeşitli oyunlarla beni tongaya düşürmek istiyorlar şeklinde örnekler verebiliriz

7.Referans sanrıları:

Hastanın kendisi hakkında konuşulduğunda, dış dünyadaki olayların ve insanların davranışlarının kendisi ile bağlantılı olduğuna dair inanç ve düşüncelerdir. 

Kişi kendisiyle çok fazla ilintisi olmayan ilgisiz olayları kendisine yönelik çeşitli mesajlar içerdiğine inanır örneğin televizyondaki bir sunucunun kullandığı belirli bir kelimenin kendisine gizli bir mesaj olduğunu düşünmek gibi referans düşüncesi ile referans delüsyonu anne değildir şiddet ve kesinlik açısından farkları vardır örneğin kişi acaba benimle ilgili olabilir mi demesiyle kesinlikle bana mesaj gönderiyorlar şeklindeki değişmez inancı aynı düzeyde değerlendirilmez

8.Kıskançlık sanrıları:

Kişinin eşinin veya romantik ilişki içerisinde olduğu partnerinin kendisini aldattığı ve ihanet ettiğine dair inanç ve düşüncelerdir. Othello sendromu olarak da karşımıza çıkmaktadır.

Bu biçiminde ise kişi romantik partnerini kendisini sürekli aldattığına yeterli kanıt bulunmamasına rağmen bu tür aldatma düşüncelerini sürekli ve güçlü bir şekilde ve değişmez bir biçimde inanmasıdır sürekli telefonu kontrol etmeyi telefon kayıtlarını kontrol etme partnerin hareketlerini takip etme sıradan çeşitli olayları aldatmaya yoğurmak şeklini düşünülebilir genellikle kıskançlık sanralarında kişinin kişiler arası çeşitli çatışma ve bazı durumlarda şiddet riski bulunabileceği inden klinik risk değerlendirmesi önemlidir

9.Somatik sanrılar:

Kişinin kendi vücudu ile ilgili görünümü ve fonksiyonları ile ilgili sanrılardır. Hasta vücudunun değiştiğine, anormal olduğuna ve vücudunun hastalandığına inanmaktadır. 

10. suçluluk delüzyonları

bu biçimde kişinin gerçekte işlemediği ya da gerçek boyutuyla karşılaştırıldığında son derece yoğun abartılar içeren bir suçtan bir durumdan bir yanlıştan veya eksiklikten sürekli kendisini sorumlu tutmasıdır ve bu duruma ilişkin sürekli kendisini suçlamaya devam etmesidir örnek olarak küçük bir hatasını yüzlerce insanın hayatına mahvettiği ne ilişkin büyük bir felaketin ben kendisini sorumlu tutmaz ve buna inanması ve bu düşüncesinin değişime kapalı olmasıdır genellikle ağır depresyonda bu biçim görünür

11. suçluluk delüzyonları

kişinin delüzyon içeriğinin dini veya metafizik çeşitli temalar içerir hasta kendisine doğrudan ilahi bir görev verildiğine özel bir kurtarıcı olduğuna ilişkin güçlerinin olduğuna yalnızca kendisiyle özel bir yeri için kurduğuna inanmaya başlayabilir burada kültürel ve dini bağlam son derece önemlidir örneğin bir toplum veya inanç sistemi içerisinde yaygın ve kabul edilen dini inanışların kendisi psikopatoloji olarak değerlendirilmez klinik değerlendirmede kişinin inancının kültürel bağlama kişiye çeşitli özgürlüğü işlevselliği etkisi ve diğer belirtiler beraber değerlendirilir

12. Kontrol edilme delüzyonu

kişinin düşüncelerini davranışlarını veya beden hareketlerini dışarıdaki bir güç tarafından daha büyük bir güç tarafından sürekli kontrol edildiğini ilişkin çok katı bir şekilde inanması ve bunu sürdürmesidir örneğin hareketlerimi ben kontrol edemiyorum başka birileri yönetiyor ben vücuduma hakim olamıyorum başkaları yapıyor gibi genellikle bu deneyimler kişinin kendi düşünce ve davranışları üzerindeki sahiplik hissinin bozulmasıyla birlikte meydana gelen bozulma ile ilintili olabilir

12. Düşünce sokulması

kişi zihindeki bazı düşüncelerin kendisine değil de başkaları tarafından kurum cihaz veya güçler tarafından zihnini eleştirildiğini yoğun olan inancıdır örnek olarak bu düşünceleri benim değil zihnim dışarıdan başkaları tarafından yönetiliyor ve zihnime yerleştiriliyor

13. Düşünce çekilmesi

bu kısmında ise hasta düşüncelerin zihninden dışarıdaki bir güç tarafından alındığına inanmaya başlayabilir örneğin konuşurken düşüncesinin birden ve aniden kaybolması birileri düşüncelerimi kafamdan çekip alıyor şeklinde düşünür

14. Düşünce yayınlanması

hasta burada düşüncelerim başkaları tarafından duyulduğuna bilindiğine veya çevreye yayınlandığını inanmaya başlamasıyla kendini gösteren bir biçimidir

peki delüzyonlar  neden ortaya çıkar ?

delüzyon tek bir nedeni yoktur bunun biyolojik bir nedeni olabilir nörobiyolojik bir nedeni olabilir bilişsel özellikler yoğun stres dramatik yaşantılar sosyal izolasyon uyku bozuklukları bazı maddeler ve çeşitli psikiyatrik ve nörolojik hastalıklar bu sorunun hastalığın gelişmesine neden olabilir bundan dolayı yalnızca yanlış bir düşünce olarak ele alınması yetersiz olur

Delüzyon ile Halüsinasyon Aynı Şey midir?

Hayır ikisi farklı şeylerdir Delüzyon bir inanmış ya da düşünceye içeriğidir halüsinasyon ise halüsinasyon ise dışarıda gerçek bir uyaran bulunmadığı hâlde yaşanan algısal deneyimler veya algısal bir bozukluktur örneğin komşularım beni öldürmek için plan yapıyor şeklinde bir insan sabit bir düşünceye sahip olabilir bu delüzyondur.  ortada konuşan kimse bulunmadığı halde komşumun beni öldüreceğini söyleyen sesini duyuyorum demekki ise daha çok halüsinasyon dur

Delüzyonu Olan Bir Kişiye Nasıl Yaklaşılmalıdır?

Kişinin Delüzyonu küçümsemek onunla alay etmek ya da yoğun bir biçimde tartışmaya çalışmak ya da onu gerçeğe çağırmak ısrarla inancının yanlış olduğunu düşündürmek çok yararlı bir yöntem değildir

bunun yerine kişinin yaşamış olduğu korku kaygı ve sıkıntıyı belki sıkışıklığı anlamaya çalışmak ve profesyonel bir değerlendirmeye yönlendirmek çok daha uygun bir yöntem olabilir ancak bu şu anlama gelmemelidir Delüzyonu içeriği de doğrulamaya çalışmak yine sağlıklı olmayan bir yöntemdir yani örnek olarak gerçekten beni takip ediyorlar denildiğinde bunu onaylamak çok makul bir yöntem değildir

Delüzyon Tedavi Edilebilir mi?

Bu hastanın veya hastalığın altında bir çok neden belirlenir tedavi bu şekilde bir basamakla başlar psikiyatrik değerlendirme sonrasında gerekli ilaç tedavisi psikoterapi ve psikososyal müdahaleler birlikte kullanılır ancak psikoterapide amaç yalnızca kişiye düşüncenin yanlış olduğunu göstermek asla değildir burada en temel. Bu Delüzyonun nasıl oluştu kişinin yaşadığı kaygının azaltılması günlük işlevselliğinin artırılması yine temel amaçlardan bir tanesidir özellikle kişinin kendisine veya başkasına zarar verme düşüncesinde bulunması ciddi ajitasyon ağır davranış değişiklikleri yine günlerce ya da uyumama gerçekliğe ile temasın belirgin bir biçimde bozulması veya temel ihtiyaçlarını karşılamam ama gibi durumlarda kesinlikle psikiyatrik değerlendirme alınması gerekir ve bu konuda yönlendirilme kişinin hayati bir ihtiyacını giderilmesi anlamında yardımcı olur

Kaynakça

Doğan, O., & Turgut, H. (2014). Sanrılar ve oluĢmaları. Journal of Psychiatry, 15, 165-173.

SEVİ, POM, SÜTCÜ, PST ve GÜNEŞ, PB (2016). İşitsel varsanı ve sanrıların değerlendirmeleri: Psikotik Belirti Değerlendirme Ölçeklerinin (PSYRATS) English onayın güvenilirliği ve geçerliği. Türk Psikiyatri Dergisi , 27 (2), 119-127.